Dünyada ilk dəfə Ay üçün dəqiq vaxtı müəyyən edən saat Çində hazırlanır

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Interesting Engineering” nəşrinin yazdığına görə, bu iş "Lunar Time Ephemeris” ifadəsinin qısaldılmış forması olan "LTE440” adını alıb.

Bildirilir ki, bu, Ay vaxtının ölçülməsi üçün dünyada istifadəyə hazır ilk proqram təminatıdır. Sözügedən sistem gələcək kosmik missiyalara Yer və Ay arasındakı zaman fərqi problemini həll etməyə imkan verəcək.

Nəşr xatırladır ki, zaman universal sabit deyil. Hələ Albert Eynşteyn ümumi nisbilik nəzəriyyəsində cazibə qüvvəsinin məkan–zaman toxumasını əydiyini qeyd edirdi. Ay Yer kürəsindən daha kiçik olduğu üçün onun cazibə qüvvəsi də zəifdir. Cazibə təsiri azaldıqca zaman faktiki olaraq daha sürətli axır:

"Əgər Ayda yaşasaydınız, texniki baxımdan Yer üzündəki dostlarınıza nisbətən daha tez qocalardınız. Bu, zaman fərqi ilə bağlıdır və hərçənd çox kiçikdir, gündə cəmi təxminən 58,7 mikrosaniyə təşkil edir”.

Bu bir neçə mikrosaniyə naviqasiya baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır. Dərin kosmosda bu fərq problemsiz enişi fəlakətli qəza ilə nəticələndirə bilər.

Müəlliflər qeyd edir ki, erkən kosmik missiyalar "Ay vaxtı” məsələsinə ciddi yanaşmırdı, çünki bu missiyalar Ay səthində qısa müddət qalırdı və uçuşlar da nadir hallarda həyata keçirilirdi.

"Lakin indi yeni qlobal kosmik yarış alovlanır. Bu yarış təhlükəsizlik və milyardlarla dolların qorunması üçün maksimum dəqiqlik tələb edir. Müasir kosmik aparatlarda GPS-ə bənzər sistemlərdən istifadə olunur. Bu sistemlər peykdən qəbulediciyə radio siqnalının çatma vaxtını dəqiq ölçməklə mövqeyi müəyyən edir. Zamanın çox kiçik bir xətası eniş modulunun yerinin kilometrlərlə səhv hesablanmasına səbəb ola bilər”, deyə məqalədə vurğulanır.

Kosmik agentliklər Ayda uzunmüddətli məskunlaşmaya hazırlaşdığı bir vaxtda mümkün xaosun qarşısını almaq məqsədilə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı 2024-cü ildə Ay üçün vahid zaman sistemi yaradılmasını nəzərdə tutan qətnamə qəbul edib. Çinli alimlərin hazırladığı proqram təminatı gələcək Ay missiyaları üçün bu çətin işi yerinə yetirir. Sistem Ayın daha zəif cazibə qüvvəsini və onun kosmosdakı hərəkətini nəzərə alaraq Ay saatını Yer vaxtı ilə ideal şəkildə uzlaşdırır. Eyni zamanda, min il sonrasına baxıldıqda belə, nanosaniyə dəqiqliyini qoruyub saxlayır.

Qeyd olunur ki, gözlənilməz addımlardan biri Çinin bu aləti açıq istifadəyə təqdim etməsidir. Müəlliflərin fikrincə, bu, Çinin gələcək "Ay iqtisadiyyatı” üçün standart müəyyənləşdirmək niyyətindən xəbər verir. Əgər "LTE440” qəbul olunarsa, ilk Ay sakinləri üçün vahid zaman sistemi təmin ediləcək və onlar şam yeməyinə toplaşarkən hamı üçün eyni saat işləyəcək.