ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla müharibənin tezliklə başa çatacağını vəd etsə də, siyasi və iqtisadi nəticələrin hərbi əməliyyatlar bitdikdən sonra da uzun müddət davam edəcəyi gözlənilir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Politico" nəşri yüksək neft qiymətlərinin niyə uzun müddət qalacağını izah edən beş əsas səbəb göstərib.

Zərər artıq vurulub

İranla müharibə Fars körfəzi regionunda enerji bazarlarını artıq ciddi şəkildə pozub və vəziyyətin tez bərpa olunması mümkün görünmür. Bir həftədən çox faktiki olaraq bağlı qalan Hörmüz boğazının hər iki tərəfində tanker yığılması yaranıb və bu sıxlığın aradan qaldırılması ən azı iki həftə çəkə bilər.

Bundan sonra isə Yaxın Şərqin bir sıra ölkələrində neft və qaz hasilatının bərpası tələb olunacaq. Hazırda Qətər, Bəhreyn, İraq və Səudiyyə Ərəbistanı kimi ölkələr istehsalı məhdudlaşdırıb. İranın hücumları nəticəsində bəzi obyektlər, o cümlədən Qətərdə qaz infrastrukturu ciddi zərər görüb və onların bərpası asan olmayacaq.

Top İranın meydançasındadır

Donald Tramp müharibəni başlatmış ola bilər, lakin onu təkbaşına dayandıra bilməz. İran tərəfi hələlik hücumları tezliklə dayandırmağa hazır olduğunu açıq şəkildə bildirməyib.

Son günlərdə İran regionun enerji infrastrukturlarına hücumları artırıb. Əgər bu hücumlar davam etsə, neft qiymətlərində daha böyük artım və bazarlarda uzunmüddətli qeyri-müəyyənlik yarana bilər.

İran rəsmiləri ABŞ-da benzinin yüksək qiymətlərinin Donald Trampa daxili siyasi təzyiq yaratdığını yaxşı anlayırlar. Onlar bildirirlər ki, "müharibənin nə vaxt bitəcəyinə İran qərar verəcək".

Boğazın minalanması

Çərşənbə axşamı İranın Hörmüz boğazında mina yerləşdirməyə başladığını göstərən sübutlar ortaya çıxıb. Bu isə vəziyyətin ciddi eskalasiyası hesab olunur.

Hörmüz boğazından dünya üzrə gündəlik enerji tədarükünün təxminən 20 faizi keçir. Boğazın minalanması, infrastruktura dəyən zərər və istehsalın dayandırılması enerji bazarlarının normallaşmasını xeyli gecikdirə bilər.

Hətta münaqişə bu gün başa çatsa və tanker hərəkəti bərpa olunsa belə, vəziyyətin əvvəlki halına qayıtması üçün aylar tələb oluna bilər.

Təkcə minalar deyil

İran və ehtimal ki, regiondakı digər qrupların enerji infrastrukturlarına hücumları hər gün artır və uzunmüddətli zərər vurmaq riski yaradır.

Çərşənbə günü İran Oman ərazisində böyük bir neft anbarına hücum edərək onu məhv edib. Həmin gün Hörmüz boğazı yaxınlığında üç gəmi də hücuma məruz qalıb. Onlardan biri Tayland bayrağı altında üzən konteyner gəmisi olub və İran hökuməti bu hücuma görə məsuliyyəti öz üzərinə götürərək gəminin "qanunsuz şəkildə boğazdan keçməyə çalışdığını" bildirib.

ABŞ-ın Konnektikut ştatından senator Kris Mörfi bildirib ki, Tramp administrasiyası boğazın təhlükəsiz şəkildə yenidən fəaliyyətə başlamasını necə təmin edəcəyini bilmir. Onun sözlərinə görə, "bu isə bağışlanmazdır, çünki bu böhranın həmin hissəsi tamamilə proqnozlaşdırılan idi".

Təkcə İran deyil

ABŞ administrasiyası İranı boğazdan keçən gəmilərə hücum edəcəyi halda ciddi nəticələrlə hədələsə də, regionda gəmiçilik marşrutunu bloklaya biləcək yeganə tərəf İran deyil.

Regionda İran hökuməti ilə birbaşa əlaqəsi olmayan, lakin öz liderlərinin öldürülməsinə görə qisas almaq istəyən bir neçə silahlı qrup fəaliyyət göstərir. Mərhum ayətullah Əli Xamenei təkcə İranın deyil, ümumilikdə şiə müsəlmanlarının liderlərindən biri sayılırdı və onun Yəmən, Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, Küveyt, Pakistan və Əfqanıstan kimi ölkələrdə tərəfdarları var idi.

Bu isə regionda neft sənayesinə hücum edə biləcək daha geniş qruplar şəbəkəsinin yaranmasına səbəb olub. Artıq bəzi qrupların belə hücumlara hazırlaşdığına dair əlamətlər var. Ucuz dronlar milyonlarla dollar dəyərində olan neft tankerlərinə zərər vurmaq üçün asanlıqla istifadə oluna bilər.

Aydın