Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Televiziyasına son müsahibəsində Naxçıvanla bağlı səsləndirdiyi fikirlər yalnız siyasi bəyanat deyil, həm də ciddi hüquqi və institusional məzmun daşıyan mesajdır.

Dövlət başçısının “Naxçıvan Muxtar Respublikasının muxtar respublika statusu qalmaq şərti ilə idarəetmə qaydaları təkmilləşməlidir” fikri məsələnin mahiyyətini kifayət qədər aydın ortaya qoyur. Yəni söhbət Naxçıvanın konstitusion statusunun aradan qaldırılmasından yox, həmin status daxilində daha səmərəli, çevik və vahid dövlət idarəçiliyi mexanizminin formalaşdırılmasından gedir. Bu məqam xüsusilə vacibdir. Çünki Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 134-cü maddəsinə əsasən, Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycanın tərkibində muxtar dövlətdir, onun statusu Konstitusiya ilə müəyyən olunur və Naxçıvan Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsidir. Deməli, Naxçıvanın muxtariyyətinin ləğvi adi inzibati qərarla həyata keçirilə biləcək məsələ deyil.

Ona görə də Prezidentin son açıqlamasını “Naxçıvanın statusu ləğv edilir” kontekstində təqdim etmək hüquqi baxımdan düzgün olmazdı. Əksinə, dövlət başçısının ifadəsində muxtariyyət statusunun saxlanılacağı açıq şəkildə vurğulanır.

Bəs yeni model nə deməkdir? Burada əsas anlayış idarəetmənin institusional yenilənməsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq olunan Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi modeli dövlət siyasətinin konkret ərazidə bir mərkəzdən koordinasiya edilməsinə, müxtəlif dövlət qurumlarının fəaliyyətinin uzlaşdırılmasına və qarşıya qoyulan strateji məqsədlərin daha operativ icrasına hesablanıb. İndi həmin yanaşmanın Naxçıvanda tətbiq edilməsi dövlət idarəçiliyində vahid standartların formalaşdırılması baxımından diqqətəlayiq addımdır. Əslində, bunun hüquqi-institusional əsasları artıq yaradılıb. 2026-cı ilin iyununda Prezidentin Naxçıvandakı səlahiyyətli nümayəndəliyinin fəaliyyəti ilə bağlı əlavə tədbirlər müəyyənləşdirilib, nümayəndəlik 1-ci kateqoriya dövlət orqanı kimi təsbit olunub və onun strukturu təsdiqlənib. Bu, artıq sadəcə siyasi niyyət deyil, hüquqi mexanizmlərlə müşayiət olunan institusional islahatdır.

Muxtariyyətin mövcudluğu ilə idarəetmənin səmərəliliyi eyni anlayış deyil. Muxtariyyət müəyyən konstitusion statusdur. İdarəetmə modeli isə dövlətin dəyişən iqtisadi, sosial və təhlükəsizlik tələblərinə uyğun olaraq təkmilləşdirilə bilən mexanizmdir. Azərbaycan Prezidentinin yanaşması məhz bu iki anlayışı bir-birindən ayırır. Naxçıvanın muxtariyyəti saxlanılır, lakin idarəçilik mexanizmləri müasir dövlət idarəçiliyinin tələblərinə uyğunlaşdırılır. Bu, hüquqi baxımdan da daha sağlam yanaşmadır. Çünki XXI əsrin dövlət idarəçiliyində əsas məsələ yalnız strukturların mövcudluğu deyil, onların nəticə verməsidir. Dövlət qurumlarının çoxluğu yox, onların koordinasiyası; vəzifələrin formal bölgüsü yox, real məsuliyyət; prosedurların çoxluğu yox, qərarların çevik icrası ön plana çıxır.

Prezident İlham Əliyevin “güclü iradə var, maliyyə resurslarımız da var, heç kimdən də asılı deyilik” fikri də bu kontekstdə ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Dövlət idarəçiliyində islahatın uğuru yalnız hüquqi sənədlərin qəbulundan asılı deyil. Bunun üçün siyasi iradə, maliyyə təminatı və institusional imkanlar lazımdır.

Azərbaycanın son illərdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi genişmiqyaslı yenidənqurma siyasəti göstərir ki, dövlət müəyyən etdiyi strateji məqsədləri uzunmüddətli maliyyə proqramları ilə təmin etmək imkanına malikdir. İndi həmin təcrübənin Naxçıvana uyğunlaşdırılması məntiqli və perspektivli görünür. Naxçıvan üçün bunun real nəticəsi nə ola bilər? İdarəetmənin təkmilləşdirilməsinin əsas göstəricisi yeni vəzifələrin və strukturların yaradılması deyil, vətəndaşın gündəlik həyatında hiss olunan nəticə olmalıdır.

Bu baxımdan Naxçıvanda artıq konkret sosial-infrastruktur layihələrinin də həyata keçirilməsi diqqət çəkir. Məsələn, 2026–2030-cu illər üçün su ehtiyatlarından səmərəli istifadə üzrə ayrıca tədbirlər planı təsdiqlənib, içməli su təminatının yaxşılaşdırılması istiqamətində konkret tədbirlər müəyyənləşdirilib.

Bu isə göstərir ki, söhbət yalnız idarəetmə fəlsəfəsindən getmir; idarəetmə dəyişikliyinin sosial-iqtisadi nəticələrə çevrilməsi nəzərdə tutulur.

Naxçıvanla bağlı zaman-zaman səsləndirilən “muxtariyyət ləğv olunacaq” tipli iddiaların fonunda Prezidentin son açıqlamasının bir üstünlüyü də budur ki, dövlət başçısı hüquqi statusla bağlı mövqeyini açıq şəkildə ifadə edib.

Hətta 2026-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasına edilən dəyişikliklərin təsdiqi də prosesin hüquqi çərçivədə aparıldığını göstərir. Həmin dəyişikliklərdə Naxçıvanın Azərbaycan Respublikasının ayrılmaz tərkib hissəsi olduğu bir daha təsbit edilib.

Deməli, proses statusun aradan qaldırılmasına deyil, muxtariyyətin Azərbaycan dövlətçiliyinin vahid hüquqi sistemi daxilində daha effektiv idarə olunmasına istiqamətlənir.

Bu mərhələdə Prezident İlham Əliyevin mövqeyini müsbət qiymətləndirməmək mümkün deyil. Çünki dövlət idarəçiliyində ən çətin məsələ bəzən yeni bina tikmək və ya yeni struktur yaratmaq deyil, köhnəlmiş idarəçilik vərdişlərini dəyişməkdir. Naxçıvan kimi həm tarixi, həm geosiyasi, həm də strateji baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyan bir bölgədə idarəetmənin yenilənməsi ciddi siyasi iradə tələb edir.

Prezidentin “planlar böyükdür” fikri də təsadüfi ifadə təsiri bağışlamır. Bu, Naxçıvanın yalnız inzibati ərazi kimi deyil, Azərbaycanın regional inkişaf strategiyasının mühüm dayaqlarından biri kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir.

Dövlət başçısının Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda formalaşdırılmış idarəetmə təcrübəsini Naxçıvana tətbiq etmək niyyəti də bu baxımdan strateji yanaşmadır.

Burada məqsəd bölgələri bir-birinə inzibati cəhətdən eyniləşdirmək deyil. Məqsəd dövlət idarəçiliyində effektivlik, məsuliyyət, koordinasiya və nəticəyönümlülük baxımından vahid standart yaratmaqdır. Bu, hüquqi baxımdan daha aydın, siyasi baxımdan daha məsuliyyətli, idarəçilik baxımından isə daha perspektivli modeldir.

Prezident İlham Əliyevin burada ortaya qoyduğu əsas xətt də məhz budur. Statusu qorumaq, idarəçiliyi yeniləmək, resursları səfərbər etmək və nəticədə Naxçıvanı daha təhlükəsiz, daha firavan və daha dinamik inkişaf edən bir bölgəyə çevirmək.

Əgər bu islahatlar vəd olunan nəticələri verərsə, Naxçıvan nümunəsi Azərbaycan dövlət idarəçiliyində daha bir mühüm transformasiya modelinə çevrilə bilər. Bu baxımdan Prezidentin “güclü iradə”, “maliyyə resursları” və “heç kimdən asılı olmamaq” barədə vurğusu sadəcə siyasi ritorika kimi deyil, konkret idarəetmə proqramının həyata keçirilməsi üçün dövlətin malik olduğu imkanların ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Naxçıvanın muxtariyyəti qorunur. Amma Naxçıvanın idarəçilik fəlsəfəsi dəyişir. Əsas məsələ də məhz budur...

Siyasət şöbəsi