Yüksək sürətlə uçan qırıcı təyyarə üçün kiçik bir quş belə milyonlarla dollarlıq zərərə səbəb ola bilər. Buna görə də kokpit şüşələrindən mühərrik hava girişlərinə qədər bir çox detal xüsusi olaraq gücləndirilir və olduqca qeyri-adi üsullarla sınaqdan keçirilir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, qırıcı təyyarə üçün havadakı kiçik bir quş belə ciddi təhlükəyə çevrilə bilər. Bunun əsas səbəbi sürətdir. Sərnişin təyyarələrində də ağır nəticələrə səbəb ola bilən quş toqquşmaları daha yüksək sürətlə hərəkət edən qırıcı reaktivlərdə kokpit şüşəsindən mühərriklərə qədər müxtəlif hissələrdə böyük zərər yarada bilər.

Aviasiya tarixində bunun ən məşhur nümunələrindən biri 15 yanvar 2009-cu ildə baş verib. “US Airways” aviaşirkətinin 1549 saylı reysi quş sürüsü ilə toqquşub və hər iki mühərriki itirmək təhlükəsi ilə üzləşib. Təyyarənin Hadson çayına uğurlu təcili enişindən sonra sərnişinlərin və ekipaj üzvlərinin hamısı sağ qalıb. “Hadson möcüzəsi” adı ilə tanınan hadisə quşların müasir təyyarələr üçün nə qədər ciddi risk yarada biləcəyini açıq şəkildə göstərib.

Kokpit şüşələri quş toqquşmalarına qarşı sınaqdan keçirilir

Qırıcı təyyarələrdə risk daha böyükdür. Bu təyyarələr yüksək sürətə çatdığı üçün nisbətən kiçik bir quşla toqquşma belə çox böyük zərbə enerjisi yarada bilər. Buna görə kokpit şüşələri yüksək sürətli toqquşmalara davam gətirə bilən xüsusi konstruksiya ilə hazırlanır.

Müdafiə sənayesində bu davamlılığı ölçmək üçün olduqca qeyri-adi üsuldan da istifadə edilir. “Toyuq silahı” kimi tanınan sınaq qurğularında quş cəsədləri yüksək sürətlə kokpit şüşəsinə atılır və materialın zərbəyə necə reaksiya verdiyi araşdırılır.

“F-16 Fighting Falcon” kimi qırıcı təyyarələrdə istifadə olunan qabarcıq formalı kokpit konstruksiyasının üstünlüyü yalnız geniş görmə bucağı ilə məhdudlaşmır. Bu quruluş mümkün zərbələrin təsirini yaymağa və kokpitin bütövlüyünün qorunmasına da kömək edir.

Təhlükə yalnız kokpit şüşəsi deyil

Quşların mühərriklərin hava girişlərinə daxil olması isə daha ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Mühərrik tərəfindən içəri çəkilən yad cisim həssas hissələrin zədələnməsinə və təyyarənin ciddi şəkildə sıradan çıxmasına gətirib çıxara bilər.

Bunun diqqətçəkən nümunələrindən biri 2019-cu ildə baş verib. “F-35 Lightning II” təyyarəsi uçuş-enmə zolağında taksi etdiyi zaman quşla toqquşub. Təyyarə hələ havaya qalxmamış baş verən hadisə təxminən 2 milyon dollar məbləğində zərərə səbəb olub və reaktiv uzun müddət texniki xidmətdə qalıb.

Quş toqquşması riski son dövrdə də hərbi aviasiyanın gündəmində olub. 17 sentyabr 2026-cı ildə Texas Hava Milli Qvardiyasına məxsus “F-16 Fighting Falcon” Miçiqanda təlim uçuşu zamanı qəzaya uğrayıb. Qəzadan əvvəl aparıcı pilotun qüllə ilə radio danışığı zamanı quşla toqquşmuş ola biləcəyini bildirdiyi qeyd edilib. Pilot katapult oturacağından istifadə edərək təyyarəni təhlükəsiz şəkildə tərk edib.

Qəzadan sonra isə təyyarənin düşdüyü ərazidə kimyəvi sızma ehtimalı səbəbindən yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələrində təxliyə tədbirləri həyata keçirilib.

Hər il minlərlə quş toqquşması baş verir

Quş toqquşmaları hərbi aviasiyada nadir hadisələr deyil. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri, Hərbi Dəniz Qüvvələri və Dəniz Piyadaları Korpusunda hər il orta hesabla 3 min belə hadisə qeydə alınır.

Bu hadisələrin böyük hissəsi təyyarənin itirilməsi ilə nəticələnməsə də, yaranan maliyyə itkisi kifayət qədər yüksəkdir. Quş toqquşmalarının ABŞ hərbi aviasiya donanmasına ildə təxminən 75 milyon dollar maddi zərər vurduğu hesablanır.

Bu səbəbdən kokpit şüşələrindən mühərrik hava girişlərinə qədər qırıcı təyyarələrin bir çox hissəsi səmada qarşılaşa biləcək kiçik, lakin son dərəcə təhlükəli bu təhlükədən qorunmaq üçün xüsusi şəkildə mühafizə olunur.

Aydın