"Bəyaz” təbii hidrogen enerji “xəzinəsi” hesab olunur və onun real potensialı hələ də böyük ölçüdə sirr olaraq qalır. Lakin bu “təmiz enerji” mənbəyi sözün əsl mənasında insanların ayaqları altında yerləşə bilər.

Qaynarinfo "Futura Sciences" saytına istinadən xəbər verir ki, Fransanın Lotaringiya regionunda aparılan dərin qazma işləri zamanı təbii hidrogenin əhəmiyyətli miqdarda toplandığı aşkar edilib. Bu isə Avropanın potensial baxımdan ən böyük hidrogen yataqlarından birinin burada yerləşə biləcəyini göstərir.

Lotaringiya bununla məhdudlaşmır. Kanadada alimlər dərin yeraltı laylardan sızan təbii hidrogen aşkar ediblər və bu, Şimali Amerikanın çöküntü hövzələrinin daha ətraflı araşdırılmasına maraq yaradıb. Afrikada isə təbii hidrogen artıq Malinin Burakebuqu ərazisində elektrik enerjisi istehsalı üçün çıxarılır. Bu, dünyada bu tip ilk layihə hesab olunur. Mərakeş, Namibiya və Cənubi Afrikada da perspektivli yataqlar aşkarlanıb.

Təbii hidrogenin (H₂) yanması zamanı yan məhsul kimi yalnız su ayrılır. Buna görə də yerin təkindəki hidrogen ehtiyatları alimlərin əvvəllər ehtimal etdiyindən daha böyük ola bilər. Onun qalıq yanacaqlarla müqayisədə aşağı karbonlu, potensial olaraq bərpa olunan və enerji resurslarının dünya üzrə daha bərabər paylanmasına imkan verən enerji sisteminə keçid üçün potensialı diqqət çəkir.

Bununla belə, təbii hidrogenin faktiki yayılması, yaranma prosesləri və həqiqətən mənimsənilə biləcək ehtiyatların həcmi hələ də kifayət qədər araşdırılmayıb. “Journal of Geophysical Research: Solid Earth” jurnalında dərc olunan yeni tədqiqat göstərir ki, müəyyən tektonik mühitlər, o cümlədən Alp və Pireney kimi dağ silsilələri əhəmiyyətli hidrogen ehtiyatlarına malik ola bilər. Tədqiqatın nəticələrinə görə, eroziya belə şəraitdə hidrogenlə zəngin yataqların qorunmasında mühüm rol oynayır.

Alimlərin çoxsaylı modelləşdirmələrinin nəticələrinə əsasən, səth qatlarının intensiv eroziyası dağəmələgəlmə prosesi zamanı dərinlikdə qalmış mantiya süxurlarının davamlı şəkildə yuxarı qalxmasına şərait yaradır. Süxurlar yuxarı qalxdıqca izostatik dəyişikliklərə məruz qalır və su ilə qarşılıqlı təsirə girir. Bu proses davamlı hidrogen əmələ gəlməsinin əsas şərtlərindən biri hesab olunur. Pireney və Alp dağlarında eroziyanın sürəti, ehtimal ki, bu prosesin davam etməsi üçün əlverişlidir.

Hidrogen dəmirlə zəngin süxurların oksidləşməsi nəticəsində də yarana bilər. Buna Lotaringiya kimi ərazilərdə rast gəlinən kristallik “bünövrə” və ya Kanadadakı kraton zonaları nümunə göstərilir.

Köhnə kontinental qabıqda baş verən digər, ilk baxışda daha az aşkar, lakin əhəmiyyətli proses isə suyun radiolizidir. Bəzi süxurların tərkibində təbii radioaktiv elementlər — uran, torium və kalium olur. Bu elementlərin parçalanması zamanı yaranan şüalanma su molekullarını parçalayaraq hidrogenin ayrılmasına səbəb ola bilər. Proses yavaş gedir, lakin milyardlarla il ərzində əhəmiyyətli hidrogen ehtiyatlarının yaranmasına gətirib çıxara bilər.

Hidrogenin hasilatı digər mədən işləri ilə də birləşdirilə bilər. Çünki belə yataqlar nikel, mis və potensial olaraq litium, helium, xrom və kobalt kimi resursların artıq çıxarıldığı ərazilərdə aşkarlanır.

Aydın