Bakı Hərbi Məhkəməsindən gələn hökm xəbəri çoxumuz üçün həm gözlənilən, həm də gözlənilməz oldu. Mən şəxsən bu prosesin nə vaxt yekunlaşacağını səbirsizliklə gözləyirdim.

Ermənistan vətəndaşlarının işi üzrə davam edən proses səssiz bitmədi; əksinə, bu sükutun içində böyük bir tarix, böyük bir ağrı və böyük bir hesablaşma dayanırdı. Oxunan qərarlar quru hüquqi terminlər kimi səslənsə də, onların arxasında bütöv bir dövrün məsuliyyəti vardı.

Bakı Hərbi Məhkəməsində ömürlük cəza alan Harutyunyan, Mnatsakanyan, Manukyan, İşxanyan və Babayan soyadları artıq sadəcə adlar deyil — onlar bir dönəmin simvoluna çevrildi. Eyni zamanda uzunmüddətli həbs cəzası alan Qukasyan (Ğukasyan), Sahakyan, Paşayan, Martirosyan, Allahverdiyan, Balayan, Beqlaryan, Stepanyan və Qazaryan kimi soyadlar da bu hökmün miqyasını göstərirdi.

Bu qərar təkcə ayrı-ayrı şəxslərə verilən cəza deyildi; bu, illərlə uzanan haqsızlığa verilən cavab idi. Ədalət bəzən gecikir — çünki hüquq səbir, sübut və güclü dövlət iradəsi tələb edir. Amma geciksə də gəlir. Bugünkü hökm bunu bir daha sübut etdi.

Bu adların ard-arda çəkilməsi kiməsə texniki detal kimi görünə bilər. Amma mən Harutyunyan, Babayan və Mnatsakanyan kimi soyadları oxuyanda təkcə fərdləri yox, bütöv bir dövrün məsuliyyətini, şərəfsiz, əclaf və əli bir xalqın qanına batmış qatillərini görürəm. Eyni şəkildə Qukasyan, Sahakyan və Paşayan kimi adlar da yaddaşımızda sadəcə şəxslər kimi yox, hadisələrin daşıyıcıları kimi qalacaq.

Bu qərarı oxuyarkən mən sadəcə məhkəmə protokolu görmədim — öz ailə tariximi də xatırladım. Bizim evdə illərlə danışılan bir hadisə var idi: 1993-cü ildə yaşadığımız ailə faciəsinin ilahi ədaləti üçün biz 28 il gözlədik.

Bu 28 il sadəcə təqvim rəqəmi deyil — bir nəsil ömrüdür. Bu ailə süfrəsində yarımçıq qalan söhbətlərin, susqun baxışların, içə çəkilmiş kədərin tarixidir.

Və bu şəxsi xatirə məni istər-istəməz Qarabağa, Xocalıya aparır. Çünki 1990-cı illərin faciələri təkcə xəritədə qalan yara deyil — minlərlə ailənin taleyində yaşayan canlı ağrıdır. Xocalıda qırılan həyatların səsi, Qarabağda dağıdılan evlərin sükutu bu gün də qulağımızdadır. Bakı Hərbi Məhkəməsində oxunan hökm həmin səssiz fəryadların hüquqi cavabıdır.

Bu qərar Xocalının ruhuna verilən gecikmiş salamdır. Bu, Qarabağdan didərgin düşənlərin, itkinlərini gözləyənlərin, evləri viran qalanların səbrinə hörmətdir. Biz qisas istəmədik — biz həqiqət və ədalət istədik. Və bu gün həmin yolun düzgünlüyünü gördük.

Bugünkü hökm həm də dövlətin yetkinliyini göstərdi. Güclü dövlət yalnız torpağını deyil, həqiqətini də qoruyur. Azərbaycan təkcə ərazilərini azad etmədi — yaddaşını da bərpa edir, ədalətini də təmin edir.

Mən bu qərara sevinmirəm — çünki "sevinmək” doğru söz deyil. Mən rahatlıq hiss edirəm. Çünki nəhayət, zamanın ağır yükü bir qədər yüngülləşdi və "niyə belə oldu?” sualına hüquqi cavab verildi.

Və yekunda bunu demək istəyirəm: ədalət gec gələ bilər, amma gələndə həm fərdin, həm də millətin içindəki sınıqları sağaldır. Bugünkü hökm keçmişlə vidalaşmaq deyil — gələcəyə borcumuzdur. Qarabağın azadlığı torpağın, Bakı Hərbi Məhkəməsinin hökmü isə həqiqətin qələbəsidir.

Azərbaycan unutmadı. Azərbaycan bağışlamadı. Azərbaycan haqqını aldı...

Emin Tarverdiyev,

"Vətən Bağı" Sosial Təşəbbüslər ictimai birliyinin sədri