Azərbaycanın müstəqilliyini qazanması bir hadisə idi, müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsi isə tamam başqa məsələdir. Birincisi tarixin bizə verdiyi fürsət və bu fürsətdən yararlanmaq bacarığı idisə, ikincisi xalqın iradəsi, dövlətin siyasi qərarları və uzun illər ərzində aparılan mübarizənin nəticəsidir.
Ancaq görünür, regionda Azərbaycanın müstəqilliyini qəbul etməklə onun həqiqətən güclü dövlətə çevrilməsini qəbul etmək arasında fərq qoyanlar var.
Azərbaycanın problemi heç vaxt qonşularının olmasında olmayıb. Problem bəzi qonşuların Azərbaycanın hansı həddə qədər müstəqil olmasını məqbul saymasındadır. Azərbaycan zəif olanda ona təsir etmək asandır. İqtisadi imkanları məhdud, siyasi manevr dairəsi dar, təhlükəsizlik məsələlərində başqalarından asılı dövlətə münasibətdə özünü böyük güc hesab etmək də çətin deyil. Amma Azərbaycan öz ordusunu gücləndirəndə, ərazi bütövlüyünü bərpa edəndə, regional nəqliyyat və enerji layihələrində mövqeyini möhkəmləndirəndə, müstəqil xarici siyasət yürüdəndə mənzərə dəyişir.
Artıq söhbət kiminsə təsir dairəsində olan ölkədən yox, öz maraqlarını özü müəyyənləşdirən dövlətdən gedir.
İranla münasibətlərdə də məhz bu məqam üzərində dayanmağa ehtiyac var. Bakı ilə Tehran arasında münasibətlər yalnız diplomatik bəyanatlarla ölçülmür. Bu münasibətlərin arxasında regionun gələcəyi, nəqliyyat yolları, sərhədlərin toxunulmazlığı, geosiyasi maraqlar və Azərbaycanın artan çəkisi dayanır.
Azərbaycanın suveren qərarları hər zaman bütün regional oyunçuların maraqları ilə üst-üstə düşməyə bilər. Bu, beynəlxalq siyasətin reallığıdır. Ancaq bir dövlətin öz milli maraqlarını müdafiə etməsi başqa dövlətin ona təzyiq göstərmək, daxili siyasi proseslərinə təsir etmək və ya seçimlərini məhdudlaşdırmaq hüququ yaratmır.
2025-ci ilin yanvarında Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin İranın Ərdəbil şəhərində səsləndirilən ifadələrə və İran mediasında Azərbaycan əleyhinə materiallara görə etiraz bildirməsi Bakı ilə Tehran arasında siyasi ritorikanın nə qədər həssas məsələyə çevrildiyini göstərirdi. Bu hadisələrə ayrıca, konkret faktlar əsasında yanaşmaq lazımdır. Amma daha geniş sual da mövcuddur: Niyə Azərbaycan öz müstəqil mövqeyini ortaya qoyanda bəzi dairələrdə buna qarşı dözümsüz ritorika meydana çıxır?
Məsələ Azərbaycanın hansısa dövlətə qarşı olması deyil. Məsələ Azərbaycanın artıq öz qərarlarını başqasının razılığına bağlamamasıdır.
Güclü dövlətin əsas əlaməti qonşularına meydan oxuması deyil. Güclü dövlət başqalarının onun əvəzinə qərar verməsinə imkan yaratmır. O, əməkdaşlığa açıq olur, lakin əməkdaşlığı asılılıqla qarışdırmır. Qonşularının maraqlarını nəzərə alır, amma öz maraqlarından imtina etmir.
Azərbaycanın İranla münasibətlərində də bu prinsip dəyişməməlidir. Tehranla normal münasibətlər qurmaq mümkündür və zəruridir. Ancaq bu münasibətlərin sağlam olması üçün Azərbaycanın müstəqil siyasəti şübhə doğuran davranış kimi deyil, suveren dövlətin təbii hüququ kimi qəbul edilməlidir.
Azərbaycan heç kimin düşməni olmaq niyyətində deyil. Lakin heç kimin təsir dairəsində yaşamaq məcburiyyətində də deyil.
Tarix göstərir ki, regionda güc balansı dəyişəndə köhnə təsəvvürlər də sarsılır. Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi, iqtisadi və hərbi imkanlarını artırması, regional layihələrdə əhəmiyyətinin yüksəlməsi yeni reallıq yaradıb. Bu reallığı qəbul etmək qonşular üçün də strateji seçimdir.
Müstəqil Azərbaycanla münasibət qurmaq istəyən hər bir dövlət anlamalıdır ki, Bakı ilə əməkdaşlığın yolu onun suverenliyinə hörmətdən keçir. Təzyiq, təhdid və daxili işlərə müdaxilə cəhdləri isə qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirmir, əksinə, onu zəiflədir.
Ən əsası, Azərbaycan öz gücünü kiməsə nəyisə sübut etmək üçün deyil, öz gələcəyini təmin etmək üçün artırmalıdır. Çünki müstəqillik başqalarının bizə münasibətindən asılı olan status deyil. Müstəqillik öz qərarlarımızı vermək və həmin qərarların məsuliyyətini daşımaq qabiliyyətidir.
Bəlkə də bəzi dairələri narahat edən elə budur — Azərbaycan artıq başqalarının onun üçün müəyyənləşdirdiyi çərçivələrə sığmaq istəmir.
Güclü Azərbaycanın mövcudluğu heç bir qonşu üçün təhlükə olmamalıdır. Amma Azərbaycanın müstəqilliyini öz təsir imkanlarına təhlükə sayanlar varsa, problem Azərbaycanın güclənməsində deyil, onların müstəqillik anlayışındadır.
İdeologiya ixracı, cəmiyyətin həssas nöqtələrindən siyasi məqsədlərlə istifadə edilməsi və ölkə daxilində təsir mexanizmləri yaratmaq cəhdləri də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Heç bir dövlət öz siyasi baxışlarını başqa ölkəyə qəbul etdirmək, onun ictimai rəyini istiqamətləndirmək və daxili proseslərinə təsir göstərmək hüququna malik deyil. İdeoloji təsir milli maraqların sərhədlərini aşaraq siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilirsə, söhbət artıq fikir müxtəlifliyindən deyil, suverenliyə münasibətdən gedir.
Azərbaycan öz yolunu özü seçməlidir. Nə ideoloji ixracın hədəfi olmalı, nə də hansısa xarici mərkəzin siyasi hesablamalarında alətə çevrilməlidir. Çünki dövlətin müstəqilliyi yalnız ərazisinin toxunulmazlığı ilə deyil, cəmiyyətinin sərbəst düşünmək, öz gələcəyini müəyyənləşdirmək və kənar diktədən asılı olmadan qərar vermək hüququ ilə ölçülür.
Azərbaycanın güclənməsini qəbul edə bilməyənlər anlamalıdırlar ki, bu ölkəyə ideologiya ixrac etməklə onun siyasi iradəsini dəyişmək, daxili ziddiyyətlərindən istifadə etməklə müstəqil kursunu zəiflətmək mümkün olmamalıdır. Azərbaycan heç kimin ideoloji sınaq meydanı deyil. Onun gələcəyi Tehranda da, başqa bir paytaxtda da deyil, Bakıda müəyyənləşir...
Siyasət şöbəsi
