Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin bərpasından sonra ölkənin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri əldə edilmiş nəticələrin qorunması və dövlətin yeni geosiyasi reallıqlara uyğun möhkəmləndirilməsidir. Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayındakı çıxışında qarşıya qoyduğu vəzifələrə də məhz bu prizmadan baxmaq mümkündür.

Çıxışın diqqətçəkən tərəfi odur ki, təhlükəsizlik anlayışı yalnız ordu və silahlanma ilə məhdudlaşdırılmır. Hərbi güc, iqtisadi müstəqillik, xarici siyasət, təhsil, informasiya mühiti və ideoloji dayanıqlılıq bir-birini tamamlayan elementlər kimi təqdim olunur. Başqa sözlə, dövlətin təhlükəsizliyi sərhəddən başlayır, amma sərhəddə bitmir.

Azərbaycan artıq müharibədən çıxmış, ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmiş ölkədir. Bu baxımdan “hərbi gücün artırılması” məsələsinin yenidən əsas vəzifələrdən biri kimi irəli sürülməsi sual doğura bilər. Prezidentin yanaşmasında isə bunun cavabı Azərbaycanın yaxın tarixində və dünyada baş verən proseslərdə axtarılır.

İlham Əliyev bildirib ki, sülh şəraitinin mövcudluğu hərbi hazırlığın əhəmiyyətini azaltmır. “Hər zaman, hər gün onlardan 10 qat güclü olmalıyıq”, – deyə Prezident vurğulayıb.

Burada söhbət təkcə müharibəyə hazır olmaqdan getmir. Məsələ potensial rəqibdə hərbi təxribatın nəticəsiz qalacağı qənaətini formalaşdırmaqdır. Yəni hərbi güc həm də müharibənin qarşısını alan amil kimi təqdim olunur.

Bu siyasətin maliyyə tərəfi də çıxışda qeyd edilir. Prezidentin sözlərinə görə, növbəti ilin dövlət büdcəsində hərbi və təhlükəsizlik məsələləri üçün təqribən 9 milyard manata yaxın vəsait nəzərdə tutulur.

Müasir dünyada təhlükəsizlik anlayışı da dəyişir. Əvvəllər əsas təhlükə daha çox hərbi hücum, sərhəd pozuntusu və ərazi itkisi ilə əlaqələndirilirdisə, rəqəmsal dövr bu anlayışın sərhədlərini genişləndirib. İnternet, sosial şəbəkələr, kiberhücumlar və süni intellekt ictimai rəyə təsir imkanlarını artırıb.

Prezidentin ifadəsi ilə desək, “ideoloji təhlükəsizlik də fiziki təhlükəsizlik kimi önəmlidir”.

Bu, təhlükəsizlik konsepsiyasının mühüm dəyişikliklərindən biridir. Fiziki sərhədi ordu və texnologiya ilə qorumaq mümkündür. İnformasiya sərhədini isə yalnız texniki vasitələrlə qorumaq mümkün deyil. Burada əsas məsələ cəmiyyətin informasiyanı necə qəbul etməsidir.

Prezidentin çıxışında ideoloji təhlükəsizliyə qarşı əsas vasitələrdən biri kimi təhsil göstərilir. İlham Əliyev bunu belə ifadə edib: “Xalqımız nə qədər təhsilli, bilikli, savadlı olarsa, o qədər də bax, bu yalanlara, bu şayiələrə uymayacaq”.

Buradan mühüm nəticə çıxır: XXI əsrdə savadlılıq yalnız əmək bazarında rəqabət aparmaq üçün lazım olan xüsusiyyət deyil. O, informasiya təhlükəsizliyinin də elementinə çevrilir.

İnformasiyanın mənbəyini yoxlamaq, manipulyativ başlığı fakt kimi qəbul etməmək, saxta görüntünü gerçəkdən ayırmaq artıq sadəcə media savadlılığı məsələsi deyil. Bu, milli təhlükəsizlik baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

İdeoloji təhlükəsizliyin digər istiqaməti kimi çıxışda vətənpərvərlik önə çəkilir. Burada əsas arqument 44 günlük müharibənin təcrübəsidir. Prezident həmin dövrü cəmiyyətin vahid məqsəd ətrafında birləşməsinin nümunəsi kimi təqdim edir. Bu yanaşmaya görə, dövlətin müdafiəsi yalnız silahlı qüvvələrin işi deyil. Cəmiyyətin dövlətə, onun institutlarına və milli maraqlara münasibəti də böhran zamanı mühüm amilə çevrilir.

Lakin vətənpərvərliyin yalnız şüar səviyyəsində saxlanılması kifayət deyil. Əgər məqsəd gənc nəslin dövlətə bağlılığını gücləndirməkdirsə, bunu yalnız formal tədbirlərlə təmin etmək mümkün deyil.

Məhz buna görə Prezident ideoloji işdə şablonlardan imtina edilməsini xüsusi vurğulayır.

İlham Əliyev bildirib ki, “ideoloji işin düzgün qurulması, şablonlardan əl çəkmək, hansısa formal xarakter daşıyan tədbirlərdən əl çəkmək vaxtı gəlib çatıb”.

Bu fikir daha geniş sual ortaya qoyur: Yeni nəsillə hansı dildə danışmaq lazımdır?

İnformasiya istehlakının forması dəyişib. İnsanlar artıq məlumatı yalnız televiziya, qəzet və rəsmi çıxışlardan almırlar. Sosial şəbəkələr, qısa videolar, bloqlar, podkastlar və süni intellektlə yaradılan məzmun ictimai rəyin formalaşmasına təsir edir.

Belə bir mühitdə köhnə formatların eyni təsiri göstərməsi çətinləşir. İdeoloji işin yenilənməsi təkcə yeni tədbirlərin keçirilməsi deyil, məzmunun, dilin və kommunikasiya üsullarının dəyişdirilməsi deməkdir.

Müasir dövlətlər üçün risklərdən biri də informasiya məkanında rəqabətdir. Burada söhbət yalnız açıq təbliğatdan getmir. Hansı mövzunun gündəmə gətirilməsi, hadisənin necə təqdim olunması və hansı məlumatın ön plana çıxarılması ictimai düşüncəyə təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən ideoloji təhlükəsizlik yalnız “yad təsirlərin qarşısını almaq” deyil, həm də vətəndaşın həmin təsirləri özü ayırd edə biləcək səviyyəyə gətirilməsidir.

Burada yenidən təhsil məsələsinə qayıdırıq. İnformasiya təhlükəsizliyinin uzunmüddətli modeli informasiyanı təhlil edə bilən cəmiyyətin formalaşdırılmasına söykənir.

Çıxışın digər mühüm xətti iqtisadi müstəqilliklə bağlıdır. Hərbi gücün saxlanılması, xarici siyasətdə müstəqil mövqe nümayiş etdirilməsi və böhran vəziyyətində qərarların qəbul edilməsi üçün iqtisadi baza lazımdır.

Prezident bunu hərbi təminat nümunəsi ilə izah edir: “Nə almışıqsa, pulla almışıq. O cümlədən bütün silahları da pulla almışıq, özü də dünya qiymətinə – son gülləyə qədər”.

Bu fikir iqtisadi və hərbi təhlükəsizliyin bir-birindən ayrı olmadığını göstərir. İqtisadi imkanların zəifləməsi dövlətin müdafiə qabiliyyətinə və xarici siyasətdə manevr imkanlarına da təsir edə bilər. Deməli, iqtisadi müstəqillik yalnız iqtisadi göstərici deyil, dövlət müstəqilliyinin praktiki təminatlarından biridir.

Xarici siyasət: Himayə axtarmadan tərəfdaşlıq qurmaq

Prezidentin qarşıya qoyduğu vəzifələr arasında xarici siyasətin fəallığı da yer alır. Çıxışda Azərbaycanın hər hansı düşərgəyə qoşulmamaq siyasətinin davam etdiriləcəyi, eyni zamanda müxtəlif dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və strateji əlaqələrin genişləndirilməsi vurğulanır.

Burada diqqət çəkən məqam odur ki, müstəqil xarici siyasət təcrid olunmaq kimi təqdim edilmir. Məqsəd müxtəlif güc mərkəzləri ilə əlaqə saxlamaq, lakin bu əlaqələri dövlətin qərarvermə müstəqilliyini məhdudlaşdıran himayədarlıq münasibətinə çevirməməkdir.

Prezidentin ifadəsi ilə desək, “Ulu Öndərin siyasi xətti dəyişməz olaraq qalır” və bu xəttin əsas elementləri arasında müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi müstəqillik və güclü hərbi potensial sadalanır.

YAP qurultayındakı çıxışın təhlükəsizliklə bağlı hissələrini birləşdirən əsas fikir budur: dövləti yalnız xarici hərbi təhlükədən qorumaq kifayət etmir:

* Ordu güclü olmalıdır ki, hərbi təhdidlərə cavab vermək mümkün olsun.
* İqtisadiyyat güclü olmalıdır ki, dövlət kritik vəziyyətlərdə öz qərarlarını özü maliyyələşdirə bilsin.
* Xarici siyasət müstəqil olmalıdır ki, ölkə hər hansı güc mərkəzinin iradəsindən asılı vəziyyətə düşməsin.
* Cəmiyyət savadlı olmalıdır ki, dezinformasiyanın və manipulyasiyanın təsirinə daha az məruz qalsın.
* İdeoloji iş isə zamanın kommunikasiya reallıqlarına uyğunlaşdırılmalıdır.

Bu mənada “qarşıda duran vəzifələr” ayrı-ayrı tapşırıqlar toplusundan daha çox, milli təhlükəsizliyin hərbi sərhədlərdən çıxaraq siyasi, iqtisadi, informasiya və sosial müstəviləri də əhatə edən daha geniş modelə çevrilməsini ifadə edir.

Burada söhbət artıq dövlətin özünü hansı vasitələrlə qorumasından çox, cəmiyyətin dəyişən təhlükə anlayışına nə qədər hazır olduğundan gedir. Çünki informasiya əsrində dövlət sərhədini qorumaq mümkün olduğu halda, həmin sərhəddən içəri daxil olan informasiyanı dayandırmaq mümkün deyil.

Müasir dünyada təhlükə həmişə tankla və ya silahla gəlmir. Bəzən bir informasiya, saxta görüntü, kiberhücum, iqtisadi təzyiq və ya cəmiyyətdə inamsızlıq yaradan kampaniya da təhlükəsizlik məsələsinə çevrilə bilir. Bu baxımdan güclü dövlət yalnız güclü orduya malik dövlət deyil; özünü qorumaq üçün iqtisadi, siyasi, informasiya və intellektual imkanlarını da inkişaf etdirən dövlətdir.

Aydın