Avropada ən böyük faydalı qazıntı yataqlarından biri daha da genişlənib. 2026-cı ilin martından etibarən "Rare Earths Norway" şirkəti Norveçin cənubunda, Telemark bölgəsində yerləşən Fen karbonatit kompleksinin 81% böyüdüyünü və ümumi faydalı oksid ehtiyatının 15,9 milyon metrik tona çatdığını açıqlayıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Indian Defence Review" yazır.

Məlumata görə, iki il əvvəl yatağın ehtiyatları 8,8 milyon ton kimi qiymətləndirilirdi. Yeni artım həm də keyfiyyət dəyişikliyi ilə müşayiət olunur: ilk dəfə olaraq ehtiyatların bir hissəsi daha yüksək etibarlılıq səviyyəsinə malik "göstərilən” kateqoriyasına daxil edilib ki, bu da yataq haqqında daha detallı geoloji bilikləri əks etdirir.

Çinin Avropanın tapmasını istəmədiyi əsas mineral

Çin dünya üzrə nadir torpaq elementlərinin emalının təxminən 90%-nə nəzarət edir, 2024-cü ildə isə bu materialların Aİ-yə idxalının 95%-i məhz Çin, Malayziya və Rusiyadan gəlib. Bu cəmləşmə artıq ticarət məsələsindən çıxaraq təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib.

"Fen" yatağının dəyərini onun tərkibi daha da artırır. "Rare Earths Norway" bildirir ki, oksidlərin 19%-ni neodim və prazeodim (NdPr) təşkil edir. Bu göstərici əvvəlki hesablamalara nisbətən 17% yüksəlib.

Bu elementlər elektrik avtomobillərinin mühərriklərində, külək turbinlərində, məişət elektronikasında və müdafiə sistemlərində istifadə olunan daimi maqnitlərin əsas komponentləridir. Onlar həmçinin müasir sensorlar, qırıcı təyyarə mühərrikləri və hərbi dronlar üçün də kritik əhəmiyyət daşıyır.

Avropa İttifaqının maliyyələşdirdiyi "EIT RawMaterials" təşkilatının baş direktoru Bernd Şefer yenilənmiş qiymətləndirməni dönüş nöqtəsi adlandırıb.

Onun sözlərinə görə, ehtiyatların demək olar ki, iki dəfə artması "Fen" yatağını artıq sadəcə perspektivli layihə deyil, qlobal səviyyəli strateji aktivə çevirir və Avropanın həssas təchizat zəncirlərinin riskini azalda bilər.

Avropada ən böyük rəqibdən yeddi dəfə böyük

Bundan əvvəl Avropada ən böyük yataq İsveçdəki LKAB şirkətinə məxsus "Per Geyer" yatağı hesab olunurdu və burada ehtiyatlar 1,3–2,2 milyon ton aralığında qiymətləndirilirdi. "Fen" yatağı isə 15,9 milyon ton göstərici ilə bu rəqəmi yeddi dəfədən çox üstələyir.

Mütəxəssislər qeyd edir ki, böyük yataqlar iqtisadi baxımdan daha sərfəlidir, çünki icazələr, infrastruktur və əməliyyat xərcləri daha böyük hasilat həcmi üzərində bölüşdürülür və bu da layihəni rentabelli edir.

Lisenziyalar və 2031 hədəfi

Yataq artıq hasilat üçün ilkin icazə alıb, lakin tam istismar üçün əlavə razılıqlar tələb olunur. Şirkətin baş direktoru Alf Reystad bildirib ki, layihə Çin məhsulları ilə rəqabət aparmaq üçün hələ də tənzimləyici mərhələləri keçməlidir.

Məlumatlara görə, hasilatın 2031-ci ilin sonundan tez başlaması gözlənilmir. İllik 800 ton NdPr istehsalı hədəfi isə 2032-ci ilə planlaşdırılıb. Lakin Avropada bu tip mədən layihələrinin ekoloji və sosial qiymətləndirmələr səbəbilə tez-tez gecikdiyi də vurğulanır.

Aydın