Meksikada El-Palmar bölgəsində yerləşən, zamanla ciddi şəkildə zədələnmiş daş abidədə Maya təqviminin "Uzun Hesab” sisteminə aid indiyədək məlum olan ən qədim tarix aşkar edilib.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy” yazır.

Məlumata görə, 46 nömrəli stelada həkk olunmuş yazı, ehtimal ki, eramızın 180-ci ilinə aid bir tarixi qeyd edir və yeraltı dünya tanrısı Yaquarla əlaqələndirilən bir hökmdarın təsviri ilə yanaşı yerləşir. "Ancient Mesoamerica” jurnalında dərc edilən araşdırmaya əsasən, yazının oxunması yalnız müasir 3D vizualizasiya texnologiyaları sayəsində mümkün olub. Bu texnologiyalar adi gözlə artıq seçilməyən detalları üzə çıxarıb.

Qeyd olunur ki, 46 nömrəli stela təxminən 2 min ildir açıq havada qaldığından onun səthi ciddi eroziyaya məruz qalıb. Məhz bu səbəbdən əvvəlki dövrlərdə yazının tam oxunması çətin və ya natamam olub.

Kaliforniya Universitetinin (Devis) tədqiqatçısı Keniçiro Tsukamoto və onun komandası bildiriblər ki, yalnız yüksək dəqiqlikli skan və rəqəmsal rekonstruksiya daş üzərindəki heroqliflərin oxunaqlı ardıcıllığını müəyyən etməyə imkan verib.

Mayyalar vaxtı necə ölçürdülər?

"Uzun Hesab” təqvimi bir-birinin üzərinə yerləşdirilən vaxt vahidlərindən ibarət sistem kimi işləyir. O, günlərdən başlayaraq daha böyük dövrlərə qədər genişlənir.

Bununla yanaşı, mayyalar 260 günlük ritual təqvimdən və 365 günlük günəş təqvimindən də istifadə edirdilər. Bu isə onların zaman anlayışının xətti deyil, çoxqatlı və bir-biri ilə əlaqəli olduğunu göstərir.

"Ancient Mesoamerica” jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, bu sistemin bəzi elementləri mayyalardan əvvəlki dövrlərə, ehtimal ki, regionda onlardan əvvəl yaşamış olmeclərə qədər gedib çıxır. Bu da sistemin niyə ən erkən yazılarda belə artıq yüksək inkişaf etmiş görünməsini izah edə bilər.

Qeyd olunur ki, bu sistemi 1800-cü illərin sonunda alman kitabxanaçısı Ernst Fersteman deşifrə edib və bu, alimlərə "Uzun Hesab” tarixlərini müasir təqvimlərlə uyğunlaşdırmağa imkan verib. Məsələn, 4 iyul 1776-cı il kimi bir tarix belə bu sistemlə ifadə oluna bilər.

Araşdırmada vurğulanır ki, bu təqvim təkcə riyazi sistem deyil, həm də siyasi və ritual həyatın bir hissəsi olub və hakimiyyətlə birbaşa bağlılığı var.

46 nömrəli stelada tədqiqatçılar 8.7.1.0.0 "Uzun Hesab” ardıcıllığını müəyyən ediblər. Bu tarix Keniçiro Tsukamoto və komandasının hesablamalarına görə, eramızın 31 avqust 180-ci ilinə uyğun gəlir. Əgər bu interpretasiya doğrudursa, bu tapıntı Maya ovalıqlarında aşkar edilmiş ən qədim "Uzun Hesab” yazısı ola bilər.

Bununla belə, müəyyən qeyri-müəyyənlik də qalır. Daşın güclü aşınması səbəbindən 8.7.0.5.0 kimi alternativ oxunuş da irəli sürülüb. Hər iki variant yazının təxminən eyni dövrə aid olduğunu göstərir, lakin 2 min illik eroziyanın sübutları nə qədər kövrək etdiyini də ortaya qoyur.

Aydın