Macarıstanın baş naziri Viktor Orbanın 16 illik hakimiyyəti dövründə yaratdığı hüquqi və institusional sistemin gələcəkdə onun potensial varisinin ölkəni sərbəst idarə etməsini ciddi şəkildə çətinləşdirəcəyi bildirilir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Politico" yazır.

Məlumata görə, apreldə keçirilə biləcək seçkilərdə müxalif Tisza Partiyasının lideri Peter Maqyar qalib gəlsə belə, o, güclü hüquqi və siyasi məhdudiyyətlər mühitində fəaliyyət göstərməli olacaq. Orbanın formalaşdırdığı "əsas qanunlar” məhkəmə sistemi, media, seçki qaydaları və hətta ailə siyasətini əhatə edir və onların dəyişdirilməsi üçün parlamentdə iki üçlük "super çoxluq” tələb olunur ki, bu da real hesab edilmir.

Yeni hökumət üçün ilk ciddi problem maliyyə çatışmazlığı ola bilər. Bildirilir ki, Fidesz Partiyası 2026-cı il üçün nəzərdə tutulmuş büdcə kəsiri limitinin təxminən 50 faizini artıq fevral ayına qədər xərcləyib. Vəsaitlərin böyük hissəsi genişmiqyaslı seçkiöncəsi sosial ödənişlərə yönəldilib.

Bundan əlavə, büdcə prosesinə Büdcə Şurası nəzarət edir. Bu qurumda Fidesz tərəfindən təyin olunmuş üç nümayəndə yer alır və onlar 6–12 illik müddətə seçiliblər. Şura büdcəyə veto qoymaq səlahiyyətinə malikdir ki, bu da Orbanın tərəfdarlarına maliyyə siyasəti üzərində ciddi təsir imkanı verir.

Eyni zamanda, Avropa İttifaqından ayrılan 18 milyard avronun taleyi də risk altındadır. Maqyarın bu vəsaitləri əldə etməsi üçün korrupsiyaya qarşı islahatlar aparması tələb olunur, lakin məqalədə qeyd edilir ki, Orban tərəfdarlarının nəzarətində olan məhkəmələr bu prosesləri bloklaya bilər.

Macarıstanın Avropa İttifaqı məsələləri üzrə naziri Yaş Boka bildirib: "Bu, bizi faktiki olaraq hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq üçün kifayət edə bilər, amma ölkəni idarə etmək üçün yetərli deyil".

Məlumata görə, Orban əsas vəzifələrə öz tərəfdarlarını yerləşdirib — prokurorluqdan Konstitusiya Məhkəməsinə qədər. Ali Məhkəməyə (Kuriya) Fideszə yaxın şəxs rəhbərlik edir, Konstitusiya Məhkəməsinin 15 hakimi isə yeni qanunvericiliyi ləğv etmək gücünə malikdir. Bundan əlavə, yüzlərlə media qurumunu birləşdirən KESMA media holdinqi də hökumətyönlü xətti davam etdirir və onun strukturunu dəyişmək üçün iki üçlük səs çoxluğu tələb olunur.

Mənbələrin məlumatına görə, Maqyar büdcəni qəbul etdirə bilməsə, prezident Tamaş Şulyok parlamenti buraxmaq səlahiyyətinə malikdir. Konstitusiyaya edilən son dəyişikliklər prezidentin impiçmentini demək olar ki, mümkünsüz edib. Bu isə ölkəni ardıcıl seçkilər dövrünə sürükləyə bilər.

Müxalif deputat Katalin Çeh bildirib ki, Orban məğlub olacağı halda prosesi çətinləşdirmək üçün müxtəlif siyasi təzyiq vasitələrindən istifadə edə bilər. O əlavə edib: "Demokratiyanı və institutları məhv etmək onları bərpa etməkdən daha asandır".

Məlumata görə, Fidesz seçkilərdə məğlub olarsa, küçə etirazları və parlamentdə sərt blokada taktikalarından istifadə edilə bilər.

Qeyd edilir ki, "4iG” şirkətinin sürətli yüksəlişi uzun müddət dövlət dəstəyi ilə əlaqələndirilib. Lakin bu modelin siyasi risklərə həssas olduğu vurğulanır: Orbanın hakimiyyətini itirmə ehtimalı artdıqca, şirkətin səhmlərinin dəyəri də kəskin şəkildə azalır və 2025-ci ilin pik səviyyəsindən təxminən 50 faiz geriləyib.

Analitiklər "4iG”ni bazar mexanizmlərindən çox dövlət resurslarına çıxış hesabına böyüyən sistemin nümunəsi kimi qiymətləndirirlər.

Aydın