ABŞ-da yerləşən süni intellekt şirkətləri sürətlə inkişaf edən modellərin bəşəriyyət üçün təhlükə yaradacaq səviyyəyə çatdığını açıqlayıb. Süni intellekt sektorunun aparıcı nümayəndələrindən gələn ardıcıl xəbərdarlıqlar dünyada geniş əks-səda doğursa da, çinli mütəxəssislər bu açıqlamalara şübhə ilə yanaşıb. Süni intellekt sahəsində ABŞ-ın əsas rəqibi olan Çin irəli sürülən qiyamət ssenarilərinin fərqli məqsəd daşıdığını düşünür.

Qaynarinfo xəbər verir ki, ABŞ texnologiya şirkətlərinin süni intellektlə bağlı qiyamət ssenariləri Çində böyük ölçüdə Qərbə xas narahatlıq kimi qiymətləndirilir. Bəzi ekspertlərin fikrincə, bu xəbərdarlıqlar çinli süni intellekt şirkətlərinin ABŞ-dakı rəqiblərini qabaqlamasının qarşısını almağa yönəlmiş taktika kimi qəbul edilir.

Silikon Vadisində proqram təminatı mütəxəssisləri insanların nəzarət edə bilməyəcəyi qədər inkişaf etmiş süni intellektin qlobal dron müharibəsinə başlamasından və ya nüvə bombasını işə salmasından ehtiyat edirlər. Pekində isə süni intellektin nəzarətdən çıxacağı təqdirdə onun enerji təchizatını kəsmək, internetə çıxışı məhdudlaşdırmaq və məsul şəxsləri həbs etmək mümkün olduğundan, bu cür tədbirlər texnologiyanın yarada biləcəyi problemlərin həlli kimi qəbul edilir.

ABŞ-ın iri laboratoriyaları inkişaf etmiş modellərin sınaq zamanı tətbiq edilən qoruyucu mexanizmlərdən yayındığını və real dünya sistemlərinə sızdığını açıqladıqdan sonra ABŞ texnologiya şirkətləri və rəsmiləri süni intellektin bəşəriyyət üçün fəlakət səviyyəsində təhlükə yaratdığı barədə xəbərdarlıq ediblər. Süni intellekt sektorunun aparıcı amerikalı mütəxəssisləri Pekin və Vaşinqtonun əməkdaşlıq etməsinə çağırış ediblər.

Lakin Çində bir çoxları üçün bu qiyamət xəbərdarlıqları uzaq və açıq şəkildə Qərbə xas görünür. Hakim Kommunist Partiyasının hər hansı texnologiya üzərində nəzarəti itirməsi fikri demək olar ki, ağlasığmaz hesab olunur. Çin rəsmiləri daha əvvəl sabitliyi poza biləcək digər texnologiyalara, xüsusilə internetə uğurla nəzarət edib. Pandemiya dövründə hökumət bütün şəhərləri karantinə alaraq və yüz milyonlarla sakini izləyərək böyük böhranları nəzarətdə saxlamaq imkanını nümayiş etdirib.

“RƏSMİLƏRİ İNANDIRMAQ MÜMKÜNSÜZDÜR”

“New York Times”ın məlumatına görə, Silikon Vadisində süni intellekt və Çində texnologiya məsələləri barədə yazan Afra Vanq deyib:

“Rəsmilər bütöv bir şəhərin elektrik şəbəkəsini bir anda söndürə bilərlər. Onların fiziki dünyada böyük gücü var”.

Vanq Çin rəhbərliyini “kompüterdə yaşayan süni intellekt kimi bir şeyin niyə qorxulu olduğuna” inandırmağın çətin olduğunu bildirib.

Ekspertin sözlərinə görə, Çində süni intellektin təhlükələri ilə bağlı diqqət inkişaf etmiş modellərin insanlara qarşı müharibə aparması riskindən daha çox ənənəvi kibertəhlükəsizlik sistemlərinin daha çox hücuma məruz qalması və yeni texnologiyaların bioloji silahların hazırlanması kimi zərərli məqsədlər üçün istifadəsi üzərində cəmlənib.

“ABŞ-ın QORXU MARKETİNQİ”

Daha şübhəçi yanaşmalara görə, qiyamət xəbərdarlıqları çinli süni intellekt şirkətlərinin ABŞ-dakı rəqiblərini qabaqlamasının qarşısını almağa yönəlmiş taktika kimi qiymətləndirilir. Çin mediasında yayılan xəbərlərə əsasən, ABŞ-ın süni intellekt şirkətləri sektordakı mövqelərini qorumaq üçün “qorxu marketinqi” həyata keçirir.

Yaxın vaxtlara qədər Tsinxua Universitetində insan-kompüter qarşılıqlı əlaqəsi texnologiyası və süni intellekt təhlükəsizliyi üzrə araşdırmalar aparan Tszye Tsay bildirib:

“Yerli sektor çevrələrində və ətrafımdakı insanlar arasında əksəriyyət süni intellektin nəzarətdən çıxması ehtimalını görməzdən gəlir”.

Tsayın sözlərinə görə, Çində sektorda çalışan bir çox insan bəşəriyyətin ekzistensial risklə üzləşməsi ehtimalını uzaq perspektiv kimi görür.

“Süni intellekt texnologiyasının hələ çox erkən mərhələdə olduğunu düşünürük. Sektorda diqqət hələ də açıq şəkildə imkanlar və innovasiya üzərindədir”, - deyə o bildirib.

“FRANKENŞTEYN” ROMANINA BƏNZƏYİR

Bəzi insanlar üçün süni intellektlə bağlı qiyamət hekayələri xüsusilə yad görünür. Çinli bir bloqçu Qərbin süni intellekt qorxularını Meri Şellinin “Frankenşteyn” romanı ilə müqayisə edərək, “bu hekayə ənənəsinin Çin mədəniyyətində olmadığını” yazıb.

Pekində yerləşən süni intellekt təhlükəsizliyi üzrə məsləhət şirkəti “Concordia”nın Süni intellekt təhlükəsizliyi və idarəetməsi şöbəsinin rəhbəri Lyan Fanq Çin mədəniyyətində bəşəriyyətin birliyi və insanın təbiətin ayrılmaz hissəsi olması fikirlərinin vurğulandığını bildirib.

Lyan deyib:

“Süni intellekt də daxil olmaqla hər şey təbiətdən gəlir. Buna görə də süni intellekt texnologiyası ekzistensial təhlükədən daha çox bizimlə birlikdə mövcud olan bir yol yoldaşı kimi görülür”.

ÇİNİN SÜNİ İNTELLEKTƏ DAİR NARAHATLIQLARI

Güclü “Anthropic” sərhəd süni intellekt modeli “Mythos” və ona bənzər sistemlərin istifadəyə verilməsi Çində narahatlıqla qarşılanıb. Rəsmilər süni intellekt agentlərinin nəzarətdən çıxması, hakerlər tərəfindən sui-istifadə edilməsi və ya bioloji silahların hazırlanmasında istifadə olunması ilə bağlı yeni təlimatlar və xəbərdarlıqlar yayımlayıb.

Rəsmilər süni intellekt şirkətlərindən modellərinin kiberhücumlarda istifadə oluna biləcək zərərli kod yaratmaq məqsədilə istifadəsini izləməyi və qarşısını almağı tələb edən kibercinayət qanunu layihəsi hazırlayıb.

Pekin rəhbərliyi həmçinin bu ay Çinin “Süni intellekt təhlükəsizliyinin idarə edilməsi çərçivəsi”nin yenilənmiş versiyasını yayımlayıb. Sənəddə Silikon Vadisindəki bəzi narahatlıqları əks etdirən “rekursiv özünü təkmilləşdirmə” məsələsinə də yer verilib. Bu anlayış süni intellekt sistemlərinin insan tərtibatçıların köməyi olmadan özlərini təkmilləşdirəcək qədər güclü hala gəlməsi və nəticədə nəzarətdən çıxması ehtimalını ifadə edir.

AYLARDIR XƏBƏRDARLIQ EDƏN TƏDQİQATÇILAR

Bəzi çinli tədqiqatçılar illərdir süni intellektin həddindən artıq sürətlə inkişaf etməsinin yaratdığı risklər barədə xəbərdarlıq edirlər. 2024-cü ildə Şanxayda yerləşən Fudan Universitetindən Pan Südonq və digər tədqiqatçılar “Meta” və “Alibaba”ya məxsus iki məşhur böyük dil modelinin özlərini kopyalamaq qabiliyyəti nümayiş etdirdiyini müəyyənləşdiriblər. Qərbdə bu nəticə süni intellektin insanları üstələyə bilməsi istiqamətində bir addım kimi şərh edilmişdi.

Pan ötən il süni intellekt təhlükəsizliyi ilə bağlı konfransda çıxışı zamanı bildirib ki, o və həmmüəllifləri “belə bir riskin artıq elmi fantastika sahəsi ilə məhdudlaşmadığını, müzakirə və araşdırma tələb edən real problem olduğunu” çatdırmaq istəyiblər.

Pekinin yanaşmasında süni intellekt diqqətli planlaşdırma ilə ölkənin rifahı naminə istifadə edilə biləcək bir güc kimi təqdim olunur. Çin artıq dünyada bu sahə üzrə ən sərt tənzimləmələrdən bəzilərini tətbiq edib. Ölkədə süni intellekt tərəfindən yaradılan məzmun etiketlənməlidir, süni intellekt modelləri isə bazara çıxarılmadan əvvəl rəsmilər tərəfindən qeydiyyata alınmalı və təsdiqlənməlidir.

Çində geniş tənzimləmə və sınaq tələbləri olsa da, süni intellekt sisteminin kimyəvi və ya bioloji silah hazırlanmasında istifadə edilməsi kimi fəlakət risklərinin sınaqdan keçirilməsi üçün hüquqi məcburiyyət yoxdur.

SÜNİ İNTELLEKT ŞİRKƏTLƏRİ ŞƏFFAFLIQDA GERİDƏ QALIR

Şanxayda yerləşən “Open Community for AI Safety China”nın təsisçisi Sara San ABŞ-dakı süni intellekt təhdidləri ilə bağlı müzakirələrin Çindəki müzakirələrə təkan verdiyini bildirib.

Lakin San “Anthropic” şirkətinin baş icraçı direktoru Dario Amodeinin Çinə yönəlik tənqidlərinin əks reaksiyaya səbəb olduğunu deyib. Amodei süni intellektin təhlükələri ilə bağlı açıq məktubunda demokratik ölkələrin Çin kimi avtoritar dövlətlər qarşısında texnologiya sahəsində liderliyini qorumasının vacib olduğunu müdafiə edib. O, Çinin qabaqcıl çiplərə və süni intellektin inkişafı üçün lazım olan digər avadanlıqlara çıxışının daha da məhdudlaşdırılmasını istəyib.

Sanın sözlərinə görə, bu cür mesajlar son dövrdəki süni intellekt xəbərdarlıqlarının fəlakət riskindən səmimi narahatlıqdan daha çox Çinin geridə saxlanılması üçün əsaslandırma kimi görünməsinə səbəb olub. Onun fikrincə, bu vəziyyət özü kimi şəxslərin Çində süni intellekt təhlükəsizliyi barədə məlumatlılığı artırmasını çətinləşdirir.

ÇİNDƏ “ANTHROPIC”Ə REAKSİYA

Çində internet istifadəçiləri “Anthropic”i “A-çu” adlandırıblar. Bu, süni intellekt nəhəngini canavara bənzədən alçaldıcı ifadədir.

Çinin dövlət yayımçısına bağlı bloq olan “Yuyuan Tantian”da Dario Amodei kimi ABŞ texnologiya liderlərinin yavaşlatmaq istədiyi yeganə şeyin digər ölkələrin süni intellekt texnologiyasında onlara çatma sürəti olduğu bildirilib.

Dario Amodei

Çinin nüfuzlu kibertəhlükəsizlik rəhbərlərindən biri olan Cou Honqyi isə həll yolunun yavaşlamaq deyil, süni intellektdən istifadə etməklə müdafiə imkanlarını sürətləndirmək olduğunu müdafiə edib.

Cou ötən həftə internetdə yayımlanan videoda deyib:

“Süni intellektdən süni intellekti məğlub etmək üçün istifadə edin. Hücum etmək üçün süni intellektdən istifadə etsəniz, mən də müdafiə üçün süni intellektdən istifadə edəcəyəm”.

“ÇİN ABŞ-A, ABŞ DA ÇİNƏ İNANMIR”

Sentyabrın əvvəlində yayımlanan onlayn paylaşımda Çinin “DeepSeek” süni intellekt startapında çalışan bir mühəndis “Anthropic”ə dünyanın ən qabaqcıl süni intellekt alətlərini inhisara almağa icazə verməyin “Hitlerin İkinci Dünya müharibəsində atom bombası texnologiyasını ilk əldə etməsindən daha az ciddi olmayacağını” bildirib.

Çin lideri Si Cinpin BMT Baş Assambleyasının iclasında iştirak etmək üçün Nyu-Yorka səfəri zamanı ABŞ Prezidenti Donald Trampa süni intellekti “xeyir üçün idarə etməli” olduqlarını desə də, ABŞ və Çin arasında süni intellekt təhlükəsizliyi ilə bağlı razılaşmanın əldə olunması hazırda mümkün görünmür.

Fudan Universitetinin Amerika Araşdırmaları Mərkəzinin direktor müavini Çjao Minqhao deyib:

“ABŞ yavaşladığını söyləsə, Çin buna inanmaz. Çin yavaşladığını söyləsə, ABŞ da buna inanmaz”.

Aydın