Qaynarinfo "The New York Times"a istinadən xəbər verir ki, XX əsrin böyük bir hissəsində və sonrakı dövrlərdə sosial elmlər körpə ilə ana arasındakı münasibətləri xroniki sağlamlıq problemlərinin əsas səbəbi kimi izah edirdi.

Pensilvaniya Dövlət Universitetinin tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, bəzi hallarda valideynlərin erkən dövrdəki davranışı uşaqların sağlamlığına daha böyük təsir göstərə bilər. Nəticələr "Health Psychology" jurnalında dərc olunub.

Araşdırmada alimlər 10 aylıq körpələrlə ataları və anaları arasındakı üçtərəfli qarşılıqlı təsirləri müşahidə edib, sonra yenidən bu ailələrə 2 və 7 yaşlarında müraciət ediblər.

Nəticələr göstərib ki, 10 aylıq uşaqlarına qarşı daha az diqqətli olan atalar daha çox valideynlərarası çətinliklərlə üzləşir – ya məsafəli davranır, ya da ananın diqqətini cəlb etmək üçün rəqabət aparır. 7 yaşında isə belə ataların uşaqlarında ürək və metabolik sağlamlıq göstəricilərində problemlər – iltihab və qan şəkərinin artması müşahidə olunub.

Ana davranışının isə eyni təsiri olmadığı müəyyən edilib, deyə Pennsylvaniya Universitetinin Biopsixoloji Sağlamlıq Kollecinin postdoktorantı və tədqiqatın müəllifi Alp Aytuqlu bildirib.

"Biz təbii ki, ailə dinamikasının – həm ata, həm ana – uşağın inkişafına təsir edəcəyini gözləyirdik. Amma bu halda təsir yalnız atadan gəldi", deyə Aytuqlu vurğulayıb.

O qeyd edib ki, atanın davranışı üçtərəfli qarşılıqlı təsirlər zamanı mənfi olarsa, bu mənfi təsir bütün ailəyə yayıla və nəticədə uşağın sağlamlığına təsir göstərə bilər.

Pensilvaniya komandası 18 dəqiqəlik videoyazılara baxaraq atanın həssaslığı, pozitiv emosiyaları və valideynlərarası əməkdaşlıq aspektlərini – məsafəlilik və rəqabət kimi halları – qiymətləndirib. Aytuqlu izah edib ki, ata uşağın diqqətini anadan yayındırmaq istəyəndə belə hallara rast gəlinir.

Uşaqlar 7 yaşına çatanda tədqiqatçılar barmaq uclarından qan nümunələri götürərək dörd iltihab və metabolik göstəricini ölçüblər. Məlumatlar göstərib ki, körpələrlə daha həssas qarşılıqlı təsir göstərən atalar valideynlikdə daha yaxşı əməkdaşlıq edir və belə uşaqlarda C-reaktiv zülal və qlikozillənmiş hemoglobin səviyyələri daha aşağıdır.

Bu göstəricilər uzun müddətli sağlamlığa təsir edir və orta və ya sonrakı yaşlarda xroniki xəstəlik riskini artırma ehtimalını göstərir.

Pensilvaniya Universitetinin Biopozitiv Sağlamlıq üzrə dosenti və tədqiqatın həmmüəllifi Hanna Şrayer vurğulayıb ki, bu, yalnız atanı vacib edir, ananı yox demək deyil. Əksinə, valideynlərin erkən mərhələdə pozitiv iştirakı bütün ailənin sağlamlığını yaxşılaşdırır.

Müəlliflər nəticələri izah etmək üçün "atanın həssaslıq hipotezi”ni təqdim ediblər. Bu hipotezə görə, atalar tərəfdaşlar arasındakı gərginliyə emosional həssaslıq göstərərək belə davranırlar ki, bu, bütün ailəyə mənfi təsir edir. Alimlər qeyd edir ki, ata rolu "relasional stressi uşağın sağlamlığını formalaşdıran kanala çevirə bilər”. Digər izah isə uşaqların daha çox vaxtı anaları ilə keçirdiyi üçün qrup qarşılıqlı təsirlərdə atanı daha həssas müşahidə etmələridir.

Aytuqlu əlavə edib: "Bu, işə getmək məcburiyyətində olan valideyn üçün bir növ itirilmiş fürsətdir”.

Şimali-Qərb Universitetinin psixologiya professoru Qreq Miller bildirib ki, əvvəlki tədqiqatlar "atanın rolunu demək olar ki, öyrənməyib”, çünki tədqiqatçılar adətən uşağı müşayiət etməsi üçün ananı çağırırlar.

O əlavə edib ki, valideynlərin davranışı insan sağlamlığını formalaşdıran bir çox amildən biridir – qidalanma və fiziki fəaliyyətlə yanaşı. Lakin valideynlər "bizim sosial dünyaya necə uyğunlaşmağımızı, çağırışlara və stresə necə reaksiya verdiyimizi formalaşdıra bilirlər”.

Aydın