"PNAS Nexus" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya əsasən, "Bitcoin" mədənçiliyi zamanı yaranan səmərəsizliklər səbəbindən hər il təxminən İsveçrənin bütün su elektrik stansiyalarının ümumi istehsal gücünə bərabər həcmdə enerji itirilir. Tədqiqat göstərir ki, təkcə 2025-ci ildə bu göstərici təxminən 16 min meqavat təşkil edib.

Qaynarinfo xəbər verir ki, İsveçrə Federal Enerji İdarəsinin məlumatları ilə müqayisədə bu həcm ölkədə fəaliyyət göstərən 701 su elektrik stansiyasının istehsal etdiyi ümumi enerjiyə bərabərdir. Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, bu enerji itkisi "Bitcoin" şəbəkəsinin ümumi enerji sərfiyyatından əlavə yaranır və 2024-cü ilin iyun ayına olan illik 138 teravat-saat enerji istehlakından da kənar əlavə yük hesab olunur. Bu həcm Norveç və ya Niderland kimi inkişaf etmiş ölkələrin illik elektrik istehlakını üstələyir.

Rəqabətin qiyməti: Enerji israfı və mərkəzləşmə

Blok mədənçiliyində qalibi müəyyən edən vaxt fərqi artıq saniyənin çox kiçik hissələri ilə ölçülür. Bu yüksək rəqabət mühiti sistemdə "təsadüfi blok ayrılması" adlandırılan vəziyyətə səbəb olur. Belə hallarda iki rəqib blok eyni vaxtda yaradılır və yalnız onlardan biri etibarlı hesab edilərək mükafat qazanır. Digər blokun hazırlanmasına sərf olunan bütün elektrik enerjisi və hesablama resursları isə boşa gedir.

Mütəxəssislər bunu protokolun əsas səmərəsizliklərindən biri kimi qiymətləndirirlər.

Bununla yanaşı, "Bitcoin" mədənçiliyi sektorunda mərkəzləşmə də güclənir. Hazırda üç ən böyük mədənçilik hovuzu yeni yaradılan blokların 50 faizdən çoxuna nəzarət edir. Mütəxəssislərin fikrincə, bu vəziyyət müəyyən əməliyyatların qəsdən gecikdirilməsi və ya "51 faiz hücumu" kimi tanınan təhlükələrin yaranması riskini artırır.

Ekosistemin resurs istehlakı

Kriptovalyutaların ətraf mühitə təsiri yalnız elektrik enerjisi ilə məhdudlaşmır. BMT-nin 2023-cü ildə dərc etdiyi hesabata görə, mədənçilik avadanlıqlarının soyudulması üçün istifadə olunan suyun həcmi də olduqca yüksəkdir.

Hesabata əsasən, 2021-ci ildə yalnız bu avadanlıqların soyudulmasına sərf olunan suyun miqdarı Saharaaltı Afrikanın kənd bölgələrində yaşayan təxminən 300 milyon insanın məişət su tələbatını üstələyib.

"Bitcoin"in istifadə etdiyi "Proof of Work" (İşin sübutu) mexanizmi şəbəkənin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün mürəkkəb rəqəmsal tapmacaların həllinə əsaslanır. Kriptovalyutanın bazar dəyəri artdıqca bu yarışda üstünlük qazanmaq məqsədilə iri məlumat emalı mərkəzləri inşa edilir. Lakin mütəxəssislər hesab edirlər ki, bunun yaratdığı ekoloji yük "Bitcoin" ekosisteminin uzunmüddətli dayanıqlılığı ilə bağlı müzakirələri daha da gücləndirir.

Aydın