Təkanverici amillərdən biri 2026-cı ilin avqustunda Çində keçirilən Ümumdünya Humanoid Robot Oyunları olub. Yarışlarda robotlar boks, rəqs və qaçış üzrə mübarizə aparıblar. Yarışların başa çatmasından cəmi iki gün sonra Çinin Xalq Azadlıq Ordusunun (XAO) rəsmi nəşri texnologiyaların laboratoriyalardan hərbi poliqonlara daha sürətli keçirilməsinə çağırıb.

Agentliyin araşdırmasına görə, Çin hələ 2025-ci ildən etibarən robotların kompüter görməsi, əşyaları manipulyasiya etmək qabiliyyəti və təlim məlumatlarının böyük massivləri üzərində tədqiqatlara diqqət yetirir. Hazırda dünya üzrə humanoid robot tədarükünün təxminən 95 faizinin Çinin payına düşdüyü bildirilir.

Şəhər döyüşləri üçün hücum qrupları

Çin hərbçilərinin planına əsasən, humanoid robotlar adi piyadalarla birlikdə fəaliyyət göstərməlidir. 2025-ci ilin avqustunda Milli Müdafiə Texnologiyaları Universitetinin (NUDT) tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanan elmi işdə belə bir ssenari təsvir olunub: altı “döyüş robotu” — humanoid robotlar, robot itlər və ya pilotsuz maşınlar — iki hücum qrupu arasında bölüşdürülür. Bu qruplar əsgərlərlə birlikdə ələ keçirilmiş binaları mərtəbə-mərtəbə təmizləməlidir.

Tədqiqat müəllifləri nəzəri olaraq qarşıdakı 5–10 il ərzində ortaya çıxa biləcək texnologiyalara əsaslanıblar. Bununla belə, materialda robotların hansı silahları daşıyacağı və mülki şəxslərin ortaya çıxması halında necə davranacağı açıqlanmır.

Döyüş dəstəyindən atəş açmağa qədər

XAO-nun “PLA Daily” nəşrində 2025-ci ilin iyulunda dərc olunan materialda bildirilirdi ki, humanoid robotların missiyaları zamanla “döyüş əməliyyatlarına dəstəkdən birbaşa iştiraka” qədər genişlənə bilər. Buraya insan tərəfindən əvvəlcədən təsdiqlənmiş hədəfə atəş açmaq imkanı da daxildir.

2025-ci ilin dekabrında XAO-nun Şərq Komandanlığı süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış video yayımlayıb. Videoda humanoid robotlar və dördayaqlı maşınlar da daxil olmaqla hərbi robotların hipotetik münaqişə zamanı Tayvanın müdafiəsini “yatırdığı” göstərilib.

“Reuters”in məlumatına görə, Çin ordusu hələ 2025-ci ilin mayında heyətin təlimini də nəzərdə tutan humanoid robotun alınması üçün tender elan edib. Bir neçə ay sonra isə humanoid robotlar üçün “ağıllı qavrayış və dəqiq manipulyasiya” sisteminin axtarışı barədə elan verilib. Elanın əlaqə ünvanı kimi NUDT-nin elektron poçtu göstərilib. Hazırda bu tenderlərin icra olunub-olunmadığı məlum deyil.

Uzaqdan idarəetmə və etik dilemmlar

Dövlət korporasiyası “Norinco” şirkətin təqdimatına görə, keşikçilik edə, sutka boyu kəşfiyyat və patrul xidməti apara bilən Fuxi adlı humanoid robot təqdim edib. Robotu teleidarəetmə sistemi ilə birləşdirmək mümkündür. Bu, insan operatora maşını uzaqdan idarə etməyə imkan verir.

Bununla belə, ekspertlər tələsik nəticələr çıxarmamaq barədə xəbərdarlıq edirlər. Karnegi Mellon Universitetinin professoru Aaron Conson bildirib ki, robotlar hələ də yüksək enerji sərfiyyatına malikdir və nümayişlər üçün nəzarətdə saxlanılan şəraitdən kənarda etibarlı fəaliyyət göstərə bilmirlər.

Avstraliya Strateji Siyasət İnstitutunun analitiki Malkolm Devis isə hesab edir ki, humanoid robotlar hazırda praktik döyüş sistemləri deyil. Bununla belə, onun sözlərinə görə, “beş-on il ərzində onların tamamilə belə sistemlərə çevrilməsi mümkündür”.

Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi də narahatlığını ifadə edib. Təşkilat xəbərdarlıq edir ki, avtonom silahlar təslim olma siqnallarını tanımaya bilər. Çünki bu cür qərarlar çox vaxt vəziyyətin kontekstindən və insanın niyyətindən asılı olur.

Aydın