Qaynarinfo xəbər verir ki, heyvan davranışları üzrə tədqiqatçı və elmi yazıçı Leoma Uilyams "Discoverwildlife” nəşrində dərc olunan məqaləsində görməsi tamamilə olmayan və ya çox zəif inkişaf etmiş 11 canlını təqdim edib.

Qeyd olunur ki, təbii seçmə yolu ilə təkamül heyvanlara müəyyən xüsusiyyətlər qazandıra bildiyi kimi, eyni zamanda onları geri də ala bilər. Orqanizm elə bir mühitdə yaşayırsa ki, müəyyən əlamət artıq faydasızdır, zamanla həmin xüsusiyyət kiçilə və ya tamamilə yox ola bilər.

Bu, məsələn, uça bilməyən iri quşların qanadlarına və ya ilanlarda hələ də qalan, lakin kiçilmiş çanaq sümüklərinə aiddir. Eyni proses hiss orqanları, xüsusilə də görmə və gözlər üçün də keçərlidir. Yeraltında və ya okeanın dərinliklərində yaşayan heyvanlar çox vaxt ya zəif görməyə malik olur, ya da gözləri dəri və ya tüklə örtülü olur, bəzən isə ümumiyyətlə mövcud olmur.

Bu cür faydasız əlamətlərin itirilməsi ilə nəticələnən təkamül mexanizmi "genetik drift” adlanır. Bu, xüsusilə sağ qalma və uyğunlaşma baxımından neytral olan xüsusiyyətlərin populyasiyada təsadüfi şəkildə dəyişməsi prosesidir. Gözlər də heç bir üstünlük vermədikdə genetik driftin təsiri altına düşə bilər.

Uilyams yaşamaq üçün gözlərə ehtiyac duymayan 11 heyvanı sadalayıb.

1. Texas kor salamandrası

Bu amfibiya yalnız Texasın müəyyən bir bölgəsində yeraltı axarlarda və dərin sulu hövzələrdə yaşayır. Günəşdən qorunmağa ehtiyacı olmadığı üçün piqmentasiyası yoxdur və ağ, yarı şəffaf görünüşə malikdir. Tam qaranlıqda funksional gözlərə ehtiyac olmadığından, gözləri dəri ilə örtülmüş kiçik qara nöqtələr şəklindədir. Salamandra ovunu su təzyiqindəki dəyişikliklər vasitəsilə hiss edir.

2. Olm, yaxud ağ salamandra

Bu salamandra Avropada yayılıb. Texas kor salamandrasına bənzəyir və onun da gözləri zəif inkişaf edib, dəri ilə örtülüdür. Lakin bədəni daha ilanabənzərdir və uzunluğu 40 sm-ə çata bilir. Texasdakı qohumu isə cəmi 13 sm-ə qədər böyüyür.

3. Meksika tetrası

Meksika və ABŞ-ın cənubunda yayılan bu şirin su balığı iki formada mövcuddur: işıqlı mühitdə yaşayan adi forma və çəhrayı-ağ rəngli məşhur "kor mağara balığı”. Bəzi populyasiyalarda gözlər tamamilə yox olub, yalnız boş göz çuxurları qalıb. Balıq ovunu su hərəkətlərinə reaksiya verən yan xətt orqanı vasitəsilə tapır.

4. Mağara canavar hörümçəyi

Havay adalarının Kauai adasındakı bir neçə mağarada yaşayan bu unikal hörümçək öz ailəsində gözləri olmayan yeganə növdür. O, tor hörmür, ovunu – Kauai mağara amfipodunu – vibrasiya və kimyəvi siqnallar vasitəsilə tutur.

5. Sakit okean minoqu

Bu parazit canlı iti dişləri olan dairəvi sorucu ağzı ilə digər balıqlara, hətta kaşalotlara yapışır. Yetkin mərhələdə yaxşı inkişaf etmiş gözləri olsa da, həyatının ilk beş ilini dəniz dibində filtrator kimi keçirir və bu dövrdə gözləri dəri ilə örtülü, zəif inkişaf etmiş olur. Yetkin mərhələ cəmi bir neçə il davam edir və kürü tökdükdən sonra minoq bir neçə gün ərzində ölür.

6. Ulduzburunlu köstəbək

Tam kor olmasa da və işıqla qaranlığı ayırd edə bilən kiçik gözlərə malik olsa da, onun əsas hiss orqanı unikal "ulduzşəkilli” burnudur. Sinir ucları ilə örtülü bu burun köstəbəyə yemini rekord sürətlə – 120 millisaniyə ərzində tapıb yeməyə imkan verir. Buna görə də o, dünyanın ən qəribə heyvanlarından biri sayılır.

7. Gözsüz krevetlər

Bu qeyri-adi xərçəngkimilər növü yalnız 2012-ci ildə okeanın ən dərin hidrotermal mənbələrindən birinin yaxınlığında kəşf edilib. Burada suyun temperaturu 400°C-yə çata bilər. Krevetlərin ağız boşluğunda və qəlsəmələrində kükürd hidrogenindən üzvi maddələr istehsal edən bakteriyalar yaşayır və heyvan məhz onlarla qidalanır. Təxminən 3 km dərinlikdə işıq olmadığı üçün, mövcud olan qeyri-funksional gözlərin heç bir əhəmiyyəti yoxdur.

8. Nəhəng kor siçovul

Bu iri gəmirici Rusiyanın Şimali Qafqaz bölgəsinə endemikdir. Yeraltı yuvalarda yaşayır və onları iri dişləri ilə qazır. Ulduzburunlu köstəbək kimi, tam kor sayılmır: bəzi yaxın növlər işıqla qaranlığı, bəlkə də rəngləri ayıra bilir. Lakin gözləri çox kiçikdir və dəri ilə qalın xəz altında gizlənib.

9. Yeraltı kor hörümçək Sinopoda scurion

2012-ci ildə Laosdakı bir mağarada kəşf edilən bu hörümçək növü qrupunda gözləri olmayan yeganə nümayəndədir. Onun korluğu, görmənin enerji itkisi olduğu bir mühitdə yaşamasının nəticəsidir. Piqmentasiyaya ehtiyac olmadığı üçün hörümçək xəyalvari ağ rəngdədir.

10. Thaumastochelidae ailəsindən olan xərçənglər

Bu nadir dərinlik xərçəngləri korluqları və iti dişlər sırasını xatırladan uzun, tikanlı caynaqları ilə seçilir. Dünyanın müxtəlif yerlərində yayılıb və okeanın 200–1000 metr dərinliyində yerləşən "alatoran zona”da yaşayırlar.

11. Brahman kor ilanı

Dünyanın ən qəribə ilanlarından biri olan bu xırda və sirli canlı torpaq altında yaşayır. Kor olmasına baxmayaraq, qarışqa və termitlər başda olmaqla həşəratları asanlıqla tapıb yeyir. Ən maraqlısı isə odur ki, bu növdə erkək fərdlər yoxdur. Bütün brahman kor ilanları dişidir. Bu, dünyada təkcinsli çoxala bilən yeganə ilan növüdür.

Aydın