İspaniyada Atlantik qızılbalıq populyasiyası son 10 ildə (2015–2024) 80%-dən çox azalıb və bu növün vəziyyəti ölkədə qlobal göstəricilərlə müqayisədə daha ağırdır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə İberiya İxtiologiya Cəmiyyətinin (SIBIC) məlumatında bildirilir.

Təşkilat qızılbalığın İspaniyanın təhlükə altında olan növlər siyahısına "yox olmaq üzrə” kateqoriyası ilə daxil edilməsini və həvəskar balıq ovuna dərhal qadağa qoyulmasını tələb edir.

Hökumət növün qorunma vəziyyəti və əlavə tədbirlərin zəruriliyi ilə bağlı hesabat hazırlanmasını tapşırıb. Bu çağırış xüsusilə tarixən qızılbalıq ovunun əsas mərkəzi sayılan Asturiya bölgəsində yaranmış vəziyyət fonunda səsləndirilib. Aprelin 18-də açılan balıq ovu mövsümündən iki həftədən çox keçməsinə baxmayaraq, hələ bir dənə də qızılbalıq tutulmayıb.

Kantabriyada isə mövsüm mayın 1-də açılsa da, hələ də ənənəvi olaraq mövsümün ilk tutulan balığı sayılan "campanu” qeydə alınmayıb.

Qızılbalığın vəziyyətinin qiymətləndirilməsi

2025-ci ilin oktyabrında müxtəlif muxtar bölgələrdən olan tədqiqatçılar və mütəxəssislər SIBIC-in dəstəyi ilə Atlantik qızılbalığının (Salmo salar) vəziyyətini rəsmi olaraq qiymətləndiriblər. Qiymətləndirmə Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının (IUCN) meyarlarına əsaslanıb.

Nəticələrə görə, İspaniyadakı populyasiyalar "tam yox olma həddində” kateqoriyasına uyğun gəlir. Son 10 ildə azalma 80%-dən çox olub. Tədqiqat Qalisiyadakı Leres və Ulya, həmçinin Navarra və Gipuskoa bölgələrindəki Urumeya, Oria və Bidasoa çaylarında aparılan monitorinq məlumatlarına əsaslanır.

Orta hesabla populyasiya 82,1% azalıb, bəzi çaylarda isə bu göstərici 61,7%-dən 94,8%-ə qədər dəyişir. Bundan əlavə, çaylardakı maneələr səbəbindən qızılbalığın tarixi yaşayış arealının 56%-dən çoxu artıq əlçatmazdır.

Asturiyada 2025-ci ildə cəmi 130 qızılbalıq tutulub, halbuki 2000-ci illərin əvvəllərində bu rəqəm 3000-dən çox idi. Növ artıq Umiya (Pontevedra), Navia (Asturiya) və Deba (Gipuskoa) çaylarından tamamilə yoxa çıxıb.

Bidasoa çayında aparılan radiotelemetriya tədqiqatı göstərib ki, kürüləmədən sonra dənizə doğru hərəkət edən 94 balıqdan yalnız 5-i (5,1%) okeana çata bilib. Ölümlərin 24,2%-i hidroelektrik stansiyaların kanallarına düşmə ilə bağlı olub. Bundan əlavə, yazda miqrasiya edən qızılbalıqların təxminən 50%-i yay aylarında suyun temperaturunun artması səbəbindən məhv olur.

Unikal təbii sərvət

SIBIC nümayəndələri bildiriblər ki, İspaniya və Portuqaliyadakı qızılbalıq populyasiyaları növün Avropadakı ən cənub yayılma sərhədidir və "unikal biocoğrafi sərvət” hesab olunur. Onların yox olması halında bu genetik xüsusiyyətləri bərpa etmək mümkün olmayacaq.

Qlobal miqyasda Atlantik qızılbalığı "təhlükəyə yaxın” (NT) statusunda olsa da, İspaniyada o, artıq "kritik təhlükə altında” (CR) kateqoriyasına daxildir.

Təklif olunan tədbirlər

Mütəxəssislər növün qorunması üçün bir sıra təcili addımların atılmasını tələb edir: qızılbalığın rəsmi olaraq yox olmaq üzrə növ elan edilməsi, həvəskar ovun dərhal dayandırılması və süni çoxalma üçün balıq tutulmasının tam qadağan edilməsi.

Bundan əlavə, istifadəsiz bəndlərin sökülməsi, mövcud maneələrin keçid qabiliyyətinin yaxşılaşdırılması və bütün çay hövzələrində müstəqil monitorinq sisteminin yaradılması təklif olunur.

Tənəzzülün səbəbləri

Atlantik qızılbalığın sayının azalması 1980-ci illərdən bəri müşahidə olunur və bunun bir neçə səbəbi var: dənizdə həddindən artıq ov, çayların bəndlərlə parçalanması, həvəskar balıqçılıq, hidroelektrik qurğularda balıqların məhvi, iqlim dəyişikliyi və suyun çirklənməsi, eləcə də yerli olmayan balıqlarla aparılan süni artırma proqramları.

Aydın