Cənubi Qafqaz yenidən böyük geosiyasətin mərkəzinə çevrilib. Bir neçə il əvvəl regionun gündəmini müharibə müəyyənləşdirirdisə, indi əsas mübarizə diplomatik masada gedir. Bu mübarizənin mərkəzində isə Zəngəzur marşrutu dayanır. Məsələ artıq yalnız Azərbaycanın Naxçıvanla quru əlaqəsinin təmin olunmasından ibarət deyil. Söhbət Avrasiya nəqliyyat sisteminin yenidən qurulmasından və bölgədə təsir dairələrinin yenidən bölüşdürülməsindən gedir.

2020-ci ilin müharibəsi bölgədə qüvvələr nisbətini dəyişdi. Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdi və bununla da uzun illər davam edən status-kvoya son qoyuldu. Ancaq hərbi qələbə avtomatik olaraq siyasi sabitlik yaratmadı. Əksinə, yeni geosiyasi reallıq yeni rəqabət doğurdu. Bu gün regionun gələcəyi tankların deyil, diplomatik razılaşmaların taleyindən asılıdır.

Azərbaycan üçün kommunikasiya xətlərinin açılması həm iqtisadi, həm də strateji məqsəd daşıyır. Naxçıvanla fasiləsiz quru əlaqəsinin yaradılması ölkənin daxili inteqrasiyasını gücləndirəcək, eyni zamanda Orta Dəhlizin imkanlarını genişləndirəcək. Çinlə Avropa arasında alternativ yük marşrutlarına marağın artdığı bir dövrdə Azərbaycan tranzit ölkə kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirmək niyyətindədir.

Lakin məsələnin iqtisadi tərəfi qədər siyasi tərəfi də var. Ermənistan "dəhliz" ifadəsini qəbul etmir, çünki bunu suverenliyinə yönəlmiş risk kimi qiymətləndirir. Rəsmi İrəvan kommunikasiyaların açılmasına razılıq versə də, onların Ermənistan qanunvericiliyi və sərhəd nəzarəti altında işləməsində israr edir. Bu isə tərəflərin eyni məqsədə fərqli siyasi baxışlarla yanaşdığını göstərir.

Böyük güclərin maraqları isə prosesi daha mürəkkəbləşdirir. Türkiyə layihəni türk dünyasının inteqrasiyasını gücləndirəcək strateji xətt kimi görür. İran Ermənistanla sərhədin dəyişməz qalmasını öz milli təhlükəsizliyinin elementlərindən biri hesab edir. Rusiya Cənubi Qafqazda təsir imkanlarını qorumaq istəyir və prosesdən kənarda qalmağa razı deyil. ABŞ və Avropa İttifaqı isə daha çox davamlı sülh sazişinin əldə olunmasına üstünlük verir.

Beləliklə, Zəngəzur ətrafında aparılan müzakirələr əslində regionun gələcək geosiyasi düzəninin müzakirəsidir.

Azərbaycanın son illərdə yürüdüyü xarici siyasət göstərir ki, Bakı bir güc mərkəzinə bağlanmaq niyyətində deyil. Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik, Rusiya ilə dialoq, Avropa ilə enerji əməkdaşlığı və Çinlə nəqliyyat layihələri eyni vaxtda inkişaf etdirilir. Bu çoxşaxəli kurs Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biridir.

Bu gün Zəngəzur layihəsinin qarşısındakı əsas maneə texniki və ya maliyyə problemi deyil. Əsas maneə qarşılıqlı etimadın olmamasıdır. Etimad yaranmadan ən müasir yol da, ən böyük investisiya da gözlənilən nəticəni verməyə bilər. Məhz buna görə də qarşıdakı aylar Cənubi Qafqaz üçün həlledici ola bilər. Əgər Bakı və İrəvan sülh sazişini imzalaya, sərhədlərin delimitasiyasını başa çatdıra və kommunikasiyaların açılması üzrə ortaq mexanizm tapa bilsələr, region uzun illərdən sonra ilk dəfə sabit inkişaf mərhələsinə qədəm qoya bilər.

Siyasət şöbəsi