Fırıldaqçılıq çoxdan asan pul vədləri ilə edilən primitiv aldatma üsulu olmaqdan çıxıb. İnternet kibercinayətkarlara potensial qurbanları daha dəqiq müəyyənləşdirmək və mesajları onların həyat şəraitinə uyğunlaşdırmaq imkanı verib. Buna baxmayaraq, kifayət qədər ağıllı və savadlı insanların belə sadə görünən hiylələrə aldanması bəzən təəccüb doğurur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, psixoloqlar "Verywell Mind" portalında bunun səbəbləri və insanların fırıldaqçıların zənglərinə niyə inandığı barədə yazıblar.

İnsanların fırıldaqçılara aldanması nəyi göstərir?

Gallup-un məlumatına görə, ABŞ sakinlərinin 15 faizi son bir il ərzində özlərinin və ya ailə üzvlərindən birinin fırıldaqçılıqla üzləşdiyini bildirib. Araşdırmalar göstərir ki, burada həlledici amil çox vaxt insanın zəka səviyyəsi deyil, konkret vəziyyətdəki psixoloji durumudur.

Fırıldaqçılar əvvəlcə etibar yaradırlar

Əsas üsullardan biri özünü insanın artıq etibar etməyə alışdığı şəxslər və ya qurumlar kimi təqdim etməkdir. Kibercinayətkarlar sosial şəbəkələrdən əldə etdikləri şəxsi məlumatlardan istifadə etməklə bankların, dövlət qurumlarının, onlayn mağazaların və hətta tanış insanların üslubunu təqlid edirlər. Buna görə də qarşı tərəf tanış və ya nüfuzlu göründükdə insanlar onun dediklərini daha az yoxlayırlar.

Növbəti vasitə emosional təzyiqdir. Hesabın sındırıldığı, cərimə təhlükəsinin yarandığı və ya qəfil qazanc imkanının ortaya çıxdığı barədə mesaj insanı dərhal hərəkət etməyə məcbur edə bilər. Nəticədə vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək çətinləşir və aldadılmanın aşkar əlamətləri daha asan gözdən qaçırılır.

Fırıldaqçılar düşüncə xüsusiyyətlərindən istifadə edirlər

İnsanlar qərar qəbul edərkən daim vərdişlərə və düşüncəni sadələşdirən üsullara güvənirlər. Gündəlik həyatda bu, vaxta qənaət etməyə kömək edir. Lakin fırıldaqçılar bu xüsusiyyətdən qurbanın əleyhinə istifadə etməyi bacarırlar. Məsələn, əvvəllər şəxsi yazışmalarda link göndərmiş bir şəxsdən gələn keçid digər kontaktlardan gələn keçidlə müqayisədə o qədər də şübhəli görünməyə bilər.

Bundan əlavə, koqnitiv təhriflər də insanın əleyhinə işləyə bilər. Məsələn, biz ilk növbədə öz fikrimizi təsdiqləyən faktlara diqqət yetirir və məlumatlı və nüfuzlu görünən şəxsin sözlərini daha doğru hesab edirik.

Stress və həddindən artıq özünəinam riski artırır

Praktikada məhz stress, narahatlıq və texnologiyalardan istifadə təcrübəsinin azlığı aldadılma riskini artıra bilər. Məsələn, pula və ya müəyyən problemin həllinə ümidsiz şəkildə ehtiyac duyan insan vəziyyətdən sürətli çıxış yolu vəd edən təklifə daha asan inana bilər.

Lakin öz ehtiyatlılığına həddindən artıq güvənmək də insanın əleyhinə işləyə bilər. Özünün aldadılmayacaq qədər diqqətli və ağıllı olduğunu düşünən şəxs şübhəli detallara diqqət yetirməyi dayandıra bilər.

Ən çox rast gəlinən fırıldaq sxemləri

Bu gün fırıldaqçılar saxta saytlar, hesablar, elektron poçt ünvanları, saxta iş təklifləri, romantik tanışlıqlar, lotereya və hədiyyə kampaniyaları, həmçinin investisiya sxemlərindən istifadə edirlər. Rəqəmsal texnologiyalar belə fırıldaqları daha inandırıcı edir, süni intellekt isə daha real görünən mətn və müraciətlər yaratmağa imkan verir.

Bununla yanaşı, fırıldaqçılığın nəticələri yalnız pul itkisi ilə məhdudlaşmır. Aldadılan insanlar çox vaxt baş verənləri danışmaqdan çəkinir və ya kömək üçün çox gec müraciət edirlər.

Məhz buna görə fırıldaqçılığı müəyyənləşdirmək üçün insanın aldadılmayacağına əmin olması deyil, dayanmağa, emosiyalara qapılmamağa və əldə etdiyi məlumatı müstəqil şəkildə yoxlamağa hazır olması daha vacibdir.

Aydın