Qaynarinfo xəbər verir ki, Böyük Britaniyanın rəhbərlik etdiyi bu təşəbbüs qitənin hərbi imkanlarında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. NATO daxilində qüvvələr balansına da təsir göstərə biləcəyi bildirilən planın arxasında duran əsas səbəblər diqqət mərkəzindədir. Bəs Avropa hansı sahədə müstəqil hərbi potensial formalaşdırmağa çalışır?

Böyük Britaniya Avropanın müdafiə potensialını gücləndirmək və NATO-nun ABŞ silah sistemlərindən asılılığını azaltmaq məqsədilə yeni nəsil uzaqmənzilli raketlərin hazırlanmasını nəzərdə tutan genişmiqyaslı təşəbbüsə rəhbərlik etməyə hazırlaşır. "Dərin Dəqiq Zərbə Koalisiyası” (Deep Precision Strike Coalition) adlanan yeni formatın NATO-nun Avropa qanadının gücləndirilməsi istiqamətində atılan ən mühüm addımlardan biri kimi NATO Liderlər Sammiti zamanı rəsmi şəkildə elan ediləcəyi gözlənilir.

"Telegraph” qəzetinin diplomatik mənbələrə və yüksəkvəzifəli rəsmilərə istinadən yaydığı məlumata görə, Böyük Britaniyanın təşəbbüsü ilə yaradılan yeni koalisiya Avropanın uzaqmənzilli zərbə imkanlarını müstəqil şəkildə inkişaf etdirməyi hədəfləyir.

Təşəbbüsün əsas səbəbi Tramp administrasiyasının müdafiə qərarı olub

Yeni təşəbbüsün ortaya çıxmasının əsas səbəblərindən biri Donald Tramp administrasiyasının qəbul etdiyi müdafiə qərarı hesab olunur.

Məlumata görə, Tramp administrasiyası Co Bayden dövründə hazırlanmış və Almaniyada "Tomahawk” qanadlı raketləri ilə təchiz olunmuş ABŞ hərbi bölmələrinin yerləşdirilməsini nəzərdə tutan planı ləğv edib.

Həmin sistem Avropa ölkələrinə Rusiya ərazisində yerləşən strateji hədəfləri vurmaq imkanı verəcək uzaqmənzilli zərbə qabiliyyəti qazandırmağı nəzərdə tuturdu. Planın ləğvindən sonra Avropa ölkələri öz uzaqmənzilli raket sistemlərinin hazırlanması istiqamətində işləri sürətləndiriblər.

Diplomatik mənbələrin məlumatına görə, yaradılacaq "Dərin Dəqiq Zərbə Koalisiyası”na Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, Niderland və Ukrayna daxil olacaq. Gələcəkdə digər Avropa ölkələrinin də koalisiyaya qoşulacağı istisna edilmir.

Ekspert: Addım müsbət qiymətləndirilə bilər, amma...

Təhlükəsizlik və terror məsələləri üzrə ekspert, istefada olan kəşfiyyat polkovniki Coşkun Başbuğ bildirib ki, müasir dünyada müdafiə konsepsiyası artıq yeni nəsil raket sistemləri və hava hücumundan müdafiə texnologiyaları üzərində qurulur, dövlətlər də bu istiqamətdə strateji addımlar atırlar.

Onun sözlərinə görə, raket texnologiyalarındakı inkişaf müharibələrin gedişinə ciddi təsir göstərsə də, təkbaşına həlledici rol oynamır.

"Bir ölkə raket sahəsində nə qədər inkişaf etsə də, quru qoşunları döyüş meydanına daxil olmayınca ‘burada nəticə əldə etdim, artıq bu ərazi mənim nəzarətimdədir’ deyə bilməz”, deyə Başbuğ vurğulayıb.

Ekspert NATO daxilində Türkiyənin mövqeyinə də toxunaraq bildirib ki, Türkiyə alyansın ən güclü üzvlərindən biridir və quru, hava, eləcə də dəniz qüvvələri baxımından mühüm potensiala malikdir.

Böyük Britaniyanın rəhbərliyi ilə yaradılması planlaşdırılan uzaqmənzilli raket koalisiyasını şərh edən Başbuğ qeyd edib:

"Böyük Britaniyanın raket sahəsində liderlik edərək təsir gücünə malik bir struktura çevrilmək istəyi müsbət qiymətləndirilə bilər. Lakin bu sahədə liderlik iddiasında yalnız Böyük Britaniyanın ön plana çıxması tam doğru yanaşma deyil".

Onun sözlərinə görə, Fransa yüksək müdafiə texnologiyalarına malikdir, Almaniya isə bu istiqamətdə böyük sərmayələr yatırır. Böyük Britaniya da məhz bu ölkələrlə birlikdə hərəkət etməyə çalışır.

Rusiyaya qarşı çəkindirici təsir göstərə bilər

Başbuğ hesab edir ki, yeni koalisiya Rusiya üçün müəyyən çəkindirici amilə çevrilə bilər.

"Bu təşəbbüs Rusiyaya müəyyən təsir göstərə və onun üzərində çəkindirici təzyiq formalaşdıra bilər. Lakin Rusiyanın Avropaya hücum edərək Almaniya sərhədlərinə qədər irəliləyəcək gücü yoxdur. Ölkə artıq müharibə şəraitindədir və ciddi şəkildə zəifləyib. Avropa da iqtisadi baxımdan çətin dövr yaşayır. Hazırda tərəflər qarşılıqlı təzyiq və tükəndirmə siyasəti yürüdürlər".

Ekspert əlavə edib ki, Böyük Britaniyanın bu təşəbbüsü siyasi baxımdan mühüm addımdır, lakin onun nə dərəcədə uğurlu olacağını zaman göstərəcək.

1000–3000 kilometrlik mənzilə malik raketlər hazırlanacaq

Layihənin texniki detalları hələ tam açıqlanmasa da, hazırlanacaq sistemlərin yüksək dəqiqlikli uzaqmənzilli zərbə kateqoriyasına aid olacağı bildirilir.

Planlaşdırılan raketlərin 1000–3000 kilometr məsafədə yerləşən hədəfləri yüksək dəqiqliklə vurmaq imkanına malik olacağı gözlənilir.

Bu sistemlərin havaya qalxmağa hazırlaşan bombardmançı təyyarələrin məhv edilməsi, strateji hərbi bazaların, sursat anbarlarının və müdafiə sənayesi müəssisələrinin vurulması, həmçinin mühüm hərbi infrastruktur obyektlərinə uzaq məsafədən dəqiq zərbələrin endirilməsi üçün istifadə olunacağı bildirilir.

Ekspertlər hesab edirlər ki, koalisiyada əsas rolu Böyük Britaniya və Almaniya oynayacaq. Hər iki ölkə artıq 2000 kilometrdən çox mənzilə malik yerdən buraxılan yeni nəsil raketlərin hazırlanması üzrə birgə proqram həyata keçirir.

Bununla yanaşı, Böyük Britaniya və Almaniya Fransa, İtaliya, Polşa və İsveçlə birlikdə "Avropa Uzaqmənzilli Zərbə Yanaşması” (European Long Range Strike Approach) adlı digər müdafiə proqramında da iştirak edir. Bu proqram çərçivəsində müxtəlif mənzilli raket sistemlərinin hazırlanması planlaşdırılır.

Yalnız uzaqmənzilli raketlər deyil

Rəsmilərin sözlərinə görə, yeni təşəbbüs yalnız uzaqmənzilli hücum imkanlarının yaradılması ilə məhdudlaşmayacaq.

Bu layihə Avropanın ABŞ hərbi sistemlərindən asılılığını azaltmağa yönəlmiş üç əsas müdafiə təşəbbüsündən yalnız biridir.

Digər layihələr bunlardır:

* Avropaya məxsus müstəqil hava hücumundan müdafiə sisteminin yaradılması;

* ortaq kəşfiyyat və müşahidə peyklərinin hazırlanması;

* Avropanın müdafiə infrastrukturunun gücləndirilməsi.

ABŞ-dan müdafiə xərclərinin artırılması tələbi

"Telegraph”ın məlumatına görə, Vaşinqton Avropa ölkələrinə müdafiə xərclərini artırmaları üçün təzyiq göstərməkdə davam edir.

ABŞ-ın NATO yanında daimi nümayəndəsi Metyu Uitaker müdafiə büdcəsi üzrə geridə qalan ölkələrin xərclərini təxirəsalınmadan artırmalı olduqlarını bildirib.

ABŞ rəsmilərinin Böyük Britaniya hökumətinə də baş nazirin kimliyindən asılı olmayaraq müdafiə büdcəsinin artırılmasının gözlənildiyini çatdırdığı qeyd olunur.

Müdafiə sahəsindəki mənbələr isə bildirirlər ki, yeni Avropa raket sisteminin qısa müddətdə istifadəyə verilməsi mümkün deyil. Layihənin tamamlanması və tam əməliyyat qabiliyyəti əldə etməsi uzun illər tələb edə bilər.

Bu səbəbdən Bayden administrasiyası dövründə planlaşdırılan, lakin sonradan ləğv edilən "Tomahawk” raketlərinin Avropada yerləşdirilməsi proqramı Avropa öz raket sistemlərini hazırlayana qədər keçid həlli kimi nəzərdə tutulmuşdu.

NATO müdafiə xərclərini ÜDM-in 5 faizinə çatdırmağı hədəfləyir

NATO-nun baş katibi Mark Rutte sammit öncəsi üzv ölkələri müdafiə xərcləri ilə bağlı aydın, konkret və etibarlı planlarla Ankaraya gəlməyə çağırıb.

Ötən il NATO üzvləri müdafiə xərclərini ümumi daxili məhsulun 5 faizinə çatdırmaq məqsədini qəbul ediblər. (**düzəliş edildi:** Bu göstərici NATO-nun qəbul etdiyi yeni hədəf kimi təqdim olunur və konkret tətbiq müddəti kontekstdən asılı olaraq dəqiqləşdirilməlidir.)

Bu göstəricinin 3,5 faizinin əsas müdafiə xərclərinə, 1,5 faizinin isə təhlükəsizliklə bağlı infrastruktur investisiyalarına ayrılması nəzərdə tutulur.

Mark Rutte bununla bağlı bildirib: "Əgər bir və ya iki ölkəni buna inandırmalı olsaq, bunun yolları var".

Aydın