Tükənmişlik (burnout) tez-tez yalnız işlə bağlı problem kimi qiymətləndirilir. İnsanlar tükənmişliyi düşünəndə, məhsuldarlıq göstəricilərinə təsir edən əlamətləri təsəvvür edirlər: Vaxtında işləri tamamlamama, effektivliyin azalması və yorğunluq. Lakin psixoloji baxımdan tükənmişlik yalnız iş siyahınızla məhdudlaşmır.

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, tədqiqatlar göstərir ki, xroniki və nəzarətsiz stress emosional tənzimləməyi, motivasiyanı və sosial davranışı dəyişdirir. Başqa sözlə, stress həyatınızın ən intim sahələrinə də nüfuz edir. Yalnız iş qabiliyyətiniz azalmazdan əvvəl tükənmişlik çox vaxt şəxsiyyətdə incə, lakin davamlı dəyişikliklər kimi özünü göstərir.

İnsanlar deyirlər: "Mən sadəcə özüm olmadığımı hiss edirəm", amma bu dəyişiklik uzunmüddətli yüklənməyə qarşı gözlənilən psixoloji reaksiyadır. İşdə məhsuldarlıq hələ normal görünə bilər, amma xarakterdəki dəyişikliklər aşağıdakı dörd yolla özünü göstərə bilər:

1. Dəyişmiş əsəbilik - Tükənmişlik "əsas əhvalınız" olur

Tükənmişliyin ilk və tez-tez nəzərə alınmayan əlamətlərindən biri artan əsəbilikdir. Kiçik narahatlıqlar disproporcional dərəcədə əsəbilik yaradır, neytral ünsiyyət belə frustrasiya edir. Araşdırmalar göstərir ki, xroniki stress ön frontal korteksin – impuls və emosional nəzarəti təmin edən hissənin funksiyasını azaldır. Nəticədə insan daha reaktiv olur və əsəbilik həm işdə, həm də şəxsi həyatda özünü göstərir.

2. Emosional diapazonun daralması

Tükənmişliyin başqa xarakterik əlaməti emosiyaların zəifləməsidir. İnsanlar özlərini az reaktiv, az sevinc dolu və ümumiyyətlə az emosional hiss edirlər. Beyin xroniki stress altında emosional həssaslığı azaltmaqla enerjini qoruyur. Bu, xarici baxışdan sakitlik kimi görünə bilər, amma əslində uzun müddətli yüklənmənin göstəricisidir.

3. Marağın və yaradıcılığın azalması

Marağı "psixoloji lüks” adlandırmaq olar, çünki bu, beyin resursu və emosional təhlükəsizlik tələb edir. Tükənmişlik bu resursları azaldır, diqqəti daraldır və motivasiyanı zəiflədir. Əvvəllər zövq üçün edilən fəaliyyətlər artıq yorucu və mənasız görünə bilər. İnsanlar daha ciddi, funksional və daha az yaradıcı ola bilərlər – bu, sinir sisteminin enerjini qoruma strategiyasıdır.

4. Sosial izolyasiya

Tükənmişliyin ən çox görülən nəticələrindən biri sosial izolyasiyadır. İnsanlar təklifləri yorucu, söhbətləri isə enerji tələb edən fəaliyyət kimi qəbul edir. Sosial izolyasiya yanmanın birbaşa əlamətidir və onu yalnız şəxsiyyət xüsusiyyəti kimi qəbul etmək bərpanı gecikdirir.

Niyə bu simptomlara diqqət yetirmək vacibdir?

Tükənmişlik sadəcə yorğunluq deyil: bu xroniki stress vəziyyətidir ki, emosional tənzimləmə, motivasiya və sosial funksiyaya təsir göstərir. Bu dəyişikliklər davranış nümunələrinə çevrilir və şəxsiyyətin dəyişməsi kimi hiss edilə bilər.

Əsas fərq odur ki, şəxsiyyət xüsusiyyətləri nisbətən sabitdir, tükənmişliyin yaratdığı dəyişikliklər isə adekvat bərpa, sərhəd təyin etmə və psixoloji dəstək ilə yaxşılaşa bilər.

Effektiv bərpa özünə avtonomiya qaytarmaq, emosional resursları bərpa etmək və mənalı fəaliyyətlə məşğul olmaqla mümkündür. Bərpa mütləq pozitivlik və ya məhsuldarlıq məcburiyyəti demək deyil, əksinə, emosional diapazonun, marağın və insanlarla əlaqələrin tədricən bərpasıdır.

Tükənmişliyi xarakterdəki dəyişikliklər vasitəsilə tanımaq ilk addımdır. Bu dəyişiklikləri şəxsi uğursuzluq kimi deyil, bərpa üçün siqnal kimi görmək, sağalmanı mümkün edir.

Aydın