Qvineya-Bisauda müxalifət fəalı və reper Viqario Luis Balantanın öldürülməsi onun ölkədə yaratdığı siyasi hərəkatı sarsıdıb. Hərəkatın yeni rəhbərləri 1974-cü ildə Portuqaliyadan müstəqillik əldə etdikdən sonra davam edən çevrilişlər və zorakılıq dövrünə son qoymağın yollarını axtararkən gizli fəaliyyətə keçiblər.

Qaynarinfo "Reuters"ə istinadən xəbər verir ki, Qərbi Afrika ölkəsində noyabrın sonlarından hərbi idarəçilik hökm sürür.

Balanta mart ayında paytaxtın kənarında döyülərək öldürülüb, cəsədi isə çöllük əraziyə atılıb. Onun həyat yoldaşı Dulse bildirib ki, ərinin öldürülməsindən bir neçə ay əvvəl dəfələrlə ondan diqqət çəkməməsini və ictimaiyyət qarşısında daha az görünməsini istəyib.

"Mən daim ondan gizlənməsini istəyirdim ki, hadisələr gəlib bu həddə çatmasın", deyə Dulse "Reuters"ə müsahibəsində bildirib. Cütlüyün 8 və 11 yaşlarında iki övladı var.

Balantanın öldürüldüyü gecə həyat yoldaşı onun dostlarının yanında gizləndiyini və ya həbs edildiyini düşünüb. Balanta ictimai tədbirlərdən, o cümlədən ölümündən bir neçə gün əvvəl verdiyi uzun radio müsahibəsindən sonra tez-tez dostlarının yanında gizlənirmiş. Lakin səhər onun zənglərə cavab vermədiyini görən Dulse narahat olub. Dostları ona xəstəxanaya getməyi məsləhət görüblər.

"Mən hamısının ağladığını gördüm və "nə olub?" deyə soruşdum. Düşündüm ki, onu tutublar və çox döyüblər", deyə Dulse bildirib. O, daha əvvəl də naməlum şəxslərin evə gələrək Balantanı apardığını və döydüyünü xatırladıb.

"Lakin içəri girəndə meyit gördüm və həmin travmatik görüntünü hələ də beynimdən çıxara bilməmişəm", deyə o əlavə edib.

Balantanın 2023-cü ildə yaratdığı "Po’ di Terra" siyasi hərəkatı onun qatillərini hərbi hökumətin qoruduğunu iddia edib. Hökumət isə qətli pisləyib və araşdırma apardığını bildirib. Rəsmilər istintaq başa çatana qədər əlavə şərh verə bilməyəcəklərini deyiblər.

Hökumət hakimiyyəti ölkəni uzun müddətdir əsas kokain tranzit mərkəzlərindən birinə çevirən narkotik alverçilərinin ələ keçirməsinin qarşısını almaq məqsədilə götürdüyünü bildirir. Müxalifətin prezidentliyə namizədi 47 yaşlı Fernando Dias isə çevrilişin onun qalib gəlmək şansının yüksək olduğu seçkiləri pozduğunu deyib.

Öldürüldüyü zaman 32 yaşında olan Balanta az imkanların mövcud olduğu yoxsul ölkədə böyüməyin çətinliklərindən bəhs edən rep musiqisi ilə tanınırdı. Onun mahnıları Qvineya-Bisauda davamlı siyasi qeyri-sabitlikdən narazı olan gənclər arasında populyarlıq qazanmışdı.

Uşaqlıq dostu və Balantanın yaratdığı "Po’ di Terra" hərəkatının üzvü Emilio Lima Betunqu bildirib ki, siyasi və sosial məsələlər barədə açıq danışmaq cəsarətinə və cürətinə sahib yeganə insan o idi.

Hərəkatın adı Qvineya portuqalcasından tərcümədə təxminən "Bu torpağın yerliləri" mənasını verir.

Hərbçilər ötən ilin noyabrında, seçkilərin nəticələrinin açıqlanmasına cəmi bir gün qalmış hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra hakimiyyət nəzarəti sərtləşdirib. Nigeriya Diası öz səfirliyində qoruma altına alıb. Hakimiyyət müxalifət nümayəndələrini həbs edib, radio stansiyalarında axtarışlar aparıb və onların fəaliyyətini qısa müddətə dayandırıb. Həmçinin ictimai etirazlar, icazəsiz mətbuat konfransları və digər müxalifət fəaliyyətləri qadağan edilib.

Buna baxmayaraq, Balanta dekabr ayında keçirilən nümayiş zamanı "Reuters"ə danışaraq hakimiyyəti tənqid edib.

BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının nümayəndəsi Balantanın qətli ilə bağlı araşdırmanı izlədiklərini və hökuməti məsul şəxsləri ədalət qarşısında çıxarmağa çağırdıqlarını bildirib.

Onun ölümündən sonra yerli və beynəlxalq sənətçilər internetdə musiqi həsr etmələri və ya onları "WhatsApp" qruplarında paylaşmaları ilə Balantanın xatirəsini yaşadıblar.

Portuqaliyada yaşayan qvineyalı reper El Smek D’vasın hazırladığı belə musiqi nümunələrindən birində Balanta yumruğunu yuxarı qaldıraraq kameraya deyir: "Onlar mənim bədənimi qaçırmağa cəhd edə bilərlər, amma inqilabi şüurumu heç vaxt əsir götürə bilməyəcəklər".

"Po’ di Terra" hərəkatının yeni lideri Nado da Kunha Braziliyada yaşayır. Təxminən 21 nəfərdən ibarət əsas qrupun əksər üzvləri Qvineya-Bisauda yerləşir və şifrələnmiş çat qrupu vasitəsilə əlaqə saxlayırlar.

"Qvineya-Bisauda Viqaronu əvəz edəcək istənilən şəxsin ciddi risklərlə üzləşəcəyi qənaətinə gəldik", deyə da Kunha müsahibəsində bildirib.

Hərəkatı yaşatmaq və yerli səviyyədə dəstəyi artırmaq üçün qrupun təxminən 100 üzvünün olduğu çatda fikir və məlumat mübadiləsi aparılır. Məqsəd təxminən 2 milyon əhalisi olan ölkənin vətəndaşlarını siyasi azadlıqlar və qanunun aliliyini tələb etməyə təşviq etməkdir.

Hərbi hökumət avqustun 30-da konstitusiya referendumu, daha sonra isə 2026-cı il dekabrın 6-da ümumi seçkilər keçirməyi planlaşdırdığını açıqlayıb.

Dias ölkəyə qayıdıb və onun evinin qarşısında hökumətə bağlı mühafizəçilər tez-tez görünür. O, "Reuters"ə özünü təhlükəsiz hiss etmədiyini, tərəfdarları ilə birlikdə məhdudiyyətlərlə üzləşdiyini, lakin mübarizəni davam etdirəcəyini deyib.

"Xalqımız çevriliş təşkilatçılarının əlindən azad olmalıdır", deyə Dias bildirib.

Onun iyul ayında sosial şəbəkədə paylaşdığı sonuncu yazısında müttəfiqi, keçmiş baş nazir Dominqos Simoeş Pereyranın ev dustaqlığından azad edilməsinə çağırış edilib. Betunqu kimi Balantanın yaxın dostları onun həyatı və cəsarətinin hərəkat üzvlərini ruhlandırmaqda davam etdiyini deyirlər.

"O, cəsarətli insan idi. Hamı onu hüquqların qorunmasını təmin etmək üçün əlində olan hər şeylə yorulmadan mübarizə aparan biri kimi görürdü", deyə Betunqu qeyd edib.

Balantanın ölümündən sonrakı həftələrdə bəzi radio prodüserləri "Reuters"ə onun musiqisini və xatirəsinə həsr olunmuş əsərləri yayımlamağın çox riskli olduğunu düşündüklərini bildiriblər.

"Po’ di Terra"nın yeni rəhbərləri hərəkat uğrunda mübarizəni davam etdirəcəklərini və Balantanın xatirəsini yaşadacaqlarını deyirlər.

"Onun hər an öldürülə biləcəyindən xəbəri var idi. Lakin belə bir hadisə baş verərsə, bizdən mübarizəni davam etdirməyimizi, hərəkatın ölməsinə imkan verməməyimizi və Qvineya-Bisaunun daha yaxşı istiqamətdə dəyişə biləcəyinə inamımızı heç vaxt itirməməyimizi istəyirdi", deyə da Kunha bildirib.

Aydın