Avropanın müdafiə sektorunun bir çox nümayəndəsi Brüsselin ABŞ-ın texnologiya nəhənglərindən asılılığı azaltmaq cəhdlərinin əleyhinə çıxış edir. Onlar xəbərdarlıq ediblər ki, belə addım Avropanın daha az təkmil sistemlərlə, daha böyük kiberrisklərlə və NATO müttəfiqləri ilə fəaliyyətin əlaqələndirilməsində problemlərlə üzləşməsinə səbəb ola bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Financial Times” yazıb.

“Qitə Rusiyanın təhdidləri və Vaşinqtonun hərbi mövcudluğunu azaltması fonunda yenidən silahlanmağa tələsərkən, təhlükəsizlik rəsmiləri “Google”, “Amazon” və “Microsoft” kimi şirkətlərdən asılılığın geosiyasi zəiflik olduğunu etiraf edirlər. Buna cavab olaraq Avropa Komissiyası ən həssas Avropa sistemlərində xarici texnologiyalardan istifadəyə qadağa qoyacaq yeni qanun təklif edib”, deyə məqalədə bildirilir.

İki yüksəkvəzifəli Aİ müdafiə rəsmisi və bir neçə avropalı müdafiə podratçısının sözlərinə görə, daha az təkmil Avropa texnologiyalarından istifadə qitəni daha böyük risk qarşısında qoya bilər. Onlar hesab edirlər ki, ABŞ müdafiə sahəsində bulud və süni intellekt platformaları üzrə Avropanı 8-10 il qabaqlayır.

“Düzünü desək, biz hələ də çoxlu sayda Amerika avadanlığı alırıq, çünki bunlar olmasa, daha az müdafiə olunmuş vəziyyətdə olardıq”, deyə rəsmilərdən biri “Financial Times”a bildirib.

Avropa İttifaqının yeni qanunu nə nəzərdə tutur?

Nəşrin xatırlatdığına görə, Avropa Komissiyasının iyun ayında təqdim etdiyi “Bulud texnologiyalarının və süni intellektin inkişafı haqqında qanun” layihəsi üzv dövlətləri dövlət sektorunun hər bir xidmətinin həssaslıq dərəcəsini qiymətləndirməyə məcbur edəcək. Ən yüksək səviyyə isə yalnız yerli texnologiyalardan istifadəni tələb edəcək. Ekspertlərin hesablamalarına görə, Avropadakı dövlət xidmətlərinin cəmi 1 faizi bu tələblərə cavab verə bilər.

“Bu çərçivə konsepsiyası üzv dövlətlərə qərar qəbul etmək hüququ verir. Onlar dövlət sektorundakı fəaliyyətin nə dərəcədə kritik əhəmiyyət daşıdığından asılı olaraq, suverenliyin hansı səviyyədə təmin edilməsinin zəruri olduğunu müəyyənləşdirəcəklər”, deyə Avropa Komissiyasından bildirilib.

Bununla belə, müdafiə qurumlarının nümayəndələri və şirkət rəhbərləri ehtiyat edirlər ki, bu qaydalar Avropa alternativləri onları əvəz edə bilənədək silahlı qüvvələrin bəzi ən həssas əməliyyatlar üçün ABŞ-ın nəhəng bulud xidmətlərindən istifadəsinə mane ola bilər.

“Avropa artıq Amerika texnologiya şirkətlərindən texnoloji “onurğa sütunu”nu alıb və quraşdırıb. Xəstəni öldürmədən transplantasiya aparmaq mümkün deyil. Əlbəttə, hazırda hamımız öz alternativlərimizə sahib olmaq istəyirik, amma hər gün ehtiyac duyduğumuz silahların böyük hissəsi Amerika infrastrukturu olmadan sadəcə işləməyəcək”, deyə Avropa müdafiə sənayesinin rəhbərlərindən biri deyib.

Eyni zamanda, avropalı diplomatların biri ən sərt səviyyənin “reallıqdan uzaq” olduğunu və “hazırda nə Amerika, nə də Avropa şirkətinin bu səviyyəyə çatmaq iqtidarında olmadığını” bildirib.

Avropa xarici texnologiyalardan asılılıqdan narahatdır

Müzakirələrdən xəbərdar olan şəxslərin sözlərinə görə, bəzi Amerika texnologiya şirkətləri artıq təklif olunan qanun layihəsini müdafiə nazirləri və NATO nümayəndələri ilə müzakirə ediblər.

Finlandiyanın xarici işlər naziri Elina Valtonen isə nəşrə bildirib ki, Helsinki xarici təchizatçıların kritik hesablama imkanlarını söndürmək üçün “fövqəladə açardan” istifadə edə bilməsi riskinə hazırlaşır.

“Öz nəzarəti altında və ya etibarlı tərəfdaşlarının nəzarəti altında mühüm sistemləri idarə edə bilməyən ölkə ən uyğun olmayan məqamda ona vəd edilən çıxışın şərti olub-olmadığını öyrənə bilər. Məqsədimiz daha praktik olmalıdır: süni intellekt infrastrukturunun hər bir elementinə sahib olmaq deyil, heç bir kritik elementin sadəcə söndürülə bilməyəcəyinə əmin olmaqdır”, deyə Valtonen vurğulayıb.

Lakin müdafiə qurumlarının nümayəndələri və şirkət rəhbərləri bildirirlər ki, Amerika bulud xidmətləri ABŞ istehsalı olan “F-35” qırıcıları kimi ən müasir avadanlıqların əsasını təşkil edir.

“Proqramın rəqəmsal mühiti üzərində daha böyük nəzarətə açıq şəkildə can atılsa da, heç bir ölkə “F-35” qırıcılarından yalnız onların asanlıqla və ya kifayət qədər sürətlə əvəz edilə bilməyən Amerika bulud platformasında işlədiyinə görə imtina etməyəcək”, deyə Avropa Aerokosmik, Təhlükəsizlik və Müdafiə Sənayesi Assosiasiyasının baş katibi Kamil Qrand bildirib.

“Financial Times”ın mənbələri əlavə edib ki, suverenliklə bağlı sərt tələblərə ən güclü müqavimət Şərqi Avropa və Skandinaviya ölkələrində müşahidə olunur.

“Növbəti aylarda Aİ ölkələrinin qanunvericiliyi müzakirə edilərkən bir neçə paytaxtın dəyişikliklərdə israr edəcəyi gözlənilir. Avropalı diplomatlar isə hazırda konkret təkliflərini hazırlayırlar”, deyə nəşr yekunlaşdırıb.

Aydın