İspaniyanın üç müxtəlif mağarasında aşkarlanan qədim insan qalıqları göstərir ki, ilk avropalılar arasında adamyeyənlik minilliklər ərzində müxtəlif şəraitlərdə dəfələrlə meydana çıxıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “The Independent” yazır.

Məlumata görə, Qranada əyalətində yerləşən Malamurso, Kariguela və Maxolika mağaraları Avropada ilk insanların həyatının öyrənilməsi baxımından mühüm arxeoloji abidələrə çevrilib. Nəticələri “Journal of Archaeological Science” jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada alimlər müasir tədqiqat metodlarından istifadə etməklə, demək olar, min sümüyü yenidən təhlil ediblər. Bu mağaraların arxeoloqlar arasında tanınmasından 50 ildən çox vaxt keçib.

Tədqiqatçılar bildiriblər ki, əldə olunan nəticələr Pireney yarımadasında adamyeyənliyin vahid praktika olmadığını və yalnız müəyyən bir tarixi dövrlə məhdudlaşmadığını göstərir. Əksinə, alimlər belə qənaətə gəliblər ki, adamyeyənlik minilliklər ərzində vaxtaşırı tətbiq olunub və bunun səbəbləri ilə sosial konteksti əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilərdi.

Alimlər üç mağarada aşkar edilən tarixəqədərki insan sümüklərinin qəsdən emal edilib-edilmədiyini müəyyənləşdirməyə çalışıblar. Tədqiqatçılar mikroskop altında kəsik, sınıq, zərbə və diş izlərini araşdırıblar. Həmçinin zədələrin sümük hələ təzə olarkən, yoxsa insanın ölümündən müəyyən müddət sonra yarandığını müəyyən ediblər. Sümüklərdəki hər izin təsadüfi, yoxsa “insan fəaliyyəti” nəticəsində meydana gəldiyini də araşdırıblar.

İnsan qalıqlarının emal üsullarında oxşarlıqlar – kəsik, bişirilmə və diş izləri – müşahidə olunsa da, hər mağara fərqli hekayədən xəbər verib.

Aşkar edilən zorakılıq izləri

Malamurso mağarasında tapılan sümüklərdə tədqiqatçılar zorakılıq əlamətləri aşkarlayıblar. Kariguelada insan kəllələrinə xüsusi münasibət göstərildiyini sübut edən dəlillər, Maxolikada isə mümkün ritual mərasimlərin keçirildiyini göstərən insan qalıqları aşkar edilib.

Tədqiqatçı Antonio Rodriges-İdalqo bildirib ki, araşdırma “neolit dövrü adamyeyənliyinin” vahid formasından danışmağın mümkün olmadığını göstərir. Onun sözlərinə görə, oxşar arxeoloji dəlillərin arxasında tamamilə fərqli sosial reallıqlar dayana bilər.

Malamursoda insan sümüklərinin əlavə təhlili təxminən e.ə. 5000-ci ildə baş vermiş kollektiv zorakılıq epizodunun mümkünlüyünə işarə edib.

“Biz Malamursoda zorakı ölümə dəlalət edən sınıqlar aşkar etdik. Bundan əlavə, təhlilimiz müxtəlif yaş qruplarından olan insanların qalıqlarının mövcudluğunu göstərdi. Bu, müəyyən bir qrupun bütün və ya demək olar ki, bütün üzvlərinin öldürüldüyü, daha sonra isə cəsədlərinin yeyildiyi zorakı hadisənin baş verdiyinə işarə edə bilər”, – Rodriges-İdalqo izah edib.

Kariguela mağarasında alimlər neolit dövrünün müxtəlif mərhələlərində baş vermiş bir neçə adamyeyənlik epizoduna dair sübutlar tapıblar. Tapıntılar arasında kasa hazırlanması üçün xüsusi şəkildə emal edilmiş iki insan kəlləsi də var.

Tədqiqatçıların sözlərinə görə, Maxolika mağarasında adamyeyənlik praktikalarının izləri zorakılıq epizodları ilə əlaqəli deyil. Burada belə praktikaya dair ən son sübutlar təxminən e.ə. 3800-cü ilə aiddir.

Adamyeyənlik davamlı praktika olmayıb

Tədqiqatın digər müəllifi Fransesk Marqinedas bildirib ki, mövcud sübutlar adamyeyənliyin Avropa neolitində fasiləsiz hadisə olmadığını göstərir. Onun sözlərinə görə, bu praktika müəyyən dövrlərdə və regionlarda cəmləşib. Bu zaman qanunauyğunluğu Avropanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunur və üç mağarada qeydə alınan epizodlar da həmin mənzərəyə uyğun gəlir.

Alimlərin məlumatına görə, bu cür praktikalar, ehtimal ki, üç əsas dövrdə cəmləşib: e.ə. VI minilliyin sonunda, e.ə. V minilliyin ortalarında və e.ə. III minilliyin sonunda.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Palmira Saladiye qeyd edib ki, bütün bu epizodların eyni səbəbdən baş verdiyini söyləmək mümkün deyil.

“Lakin deyə bilərik ki, bütün neolit dövrü ərzində vaxtaşırı, davamlı olmasa da, münaqişələr və ya insan qalıqlarının manipulyasiyası ilə əlaqəli hallar mövcud olub. Bizim fikrimizcə, bu, sosial təşkilatlanmadakı, müxtəlif qruplar arasındakı münasibətlərdəki, eləcə də ölüm və zorakılığa münasibətdəki dəyişiklikləri əks etdirir”, – o əlavə edib.

Aydın