ABŞ Konqresinin 101 üzvünün Azərbaycana hərbi yardımın dayandırılması tələbi ilə dövlət katibi Marko Rubiaya müraciət etməsi Vaşinqtonun Cənubi Qafqaz siyasətində diqqətəlayiq hadisədir. Oktyabrın 5-də göndərilən məktubu 26 senator və Nümayəndələr Palatasının 75 üzvü imzalayıb. Təşəbbüs hər iki partiyanın nümayəndələrini əhatə edir. Məktubda azərbaycanlılara qarşı hərbi cinayətlər törətmiş erməni məhbusların taleyi, Qarabağdakı dini-mədəni irs və Azərbaycan hərbçilərinin Ermənistan ərazisində olması ilə bağlı iddialar irəli sürülür.

Bu müraciəti nə ABŞ-ın yekun qərarı, nə də Vaşinqtonun bütün siyasi dairələrinin vahid mövqeyi kimi qiymətləndirmək olar. Ancaq onu adi parlament yazışması saymaq da düzgün deyil. Söhbət Azərbaycanın ABŞ-la təhlükəsizlik əməkdaşlığına təsir göstərmək, Ağ Ev administrasiyasının siyasətinə təzyiq etmək və Cənubi Qafqazda siyasi gündəliyin müəyyən hissəsini formalaşdırmaq cəhdindən gedir.

ABŞ-da erməni təşkilatlarının Konqreslə əlaqələri və Azərbaycan əleyhinə təşəbbüsləri yeni məsələ deyil. Erməni Milli Komitəsi - ANCA - bu dəfə də müraciəti dəstəkləyən təşkilatlardan biri kimi çıxış edib. Bu fakt məktubun siyasi kontekstini anlamaq üçün əhəmiyyətlidir. Lakin imza atan bütün konqresmenlərin motivlərini yalnız erməni diasporunun fəaliyyəti ilə izah etmək də düzgün olmazdı. Onların mövqeyində insan hüquqları, regional təhlükəsizlik və daxili siyasi hesablamalar kimi müxtəlif amillər rol oynaya bilər.

Burada əsas məsələ Vaşinqtonda Azərbaycanla bağlı hansı təsəvvürün formalaşdırılmasıdır. Əgər siyasi müzakirə yalnız qarşılıqlı ittihamlar üzərində qurularsa, Azərbaycanın mövqeyini izah etmək imkanları darala, ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin gündəliyi isə təhlükəsizlik əməkdaşlığından məhdud sayda mübahisəli məsələlərə sıxışdırıla bilər.

Bununla belə, 101 imza mühüm siyasi siqnaldır, amma öz-özlüyündə hərbi yardımın dayandırılması qərarı deyil. Məktub dövlət katibinə ünvanlanıb və administrasiyadan konkret addımlar tələb edir. Yardım siyasətinin dəyişib-dəyişməyəcəyini isə ABŞ administrasiyasının qərarları, qanunvericilik çərçivəsi və ikitərəfli münasibətlərin ümumi vəziyyəti müəyyən edəcək.

Məktubun əsas hüquqi-siyasi istiqamətlərindən biri ABŞ-ın “Azadlığa dəstək aktı”na daxil edilmiş 907-ci düzəlişdir. Bu müddəa Azərbaycana ABŞ yardımına məhdudiyyətlər qoyur, lakin onun tətbiqindən imtina edilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş mexanizmlər də mövcuddur. Tramp administrasiyasının bu məhdudiyyətə dair istisnanı davam etdirməsi Konqresdəki tənqidçilərin narazılığını artırıb.

Beləliklə, mübahisə yalnız Azərbaycanın hansısa addımlarına münasibətlə məhdudlaşmır. Söhbət həm də ABŞ administrasiyasının regionda hansı tərəfdaşlarla hansı şərtlər əsasında əməkdaşlıq etməli olduğu barədə siyasi mübarizədən gedir.

Vaşinqton üçün Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi, Xəzər hövzəsi, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələr və nəqliyyat dəhlizləri baxımından əhəmiyyətli ölkədir. Buna görə də hərbi yardım məsələsini ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin bütün məzmunu ilə eyniləşdirmək doğru olmazdı. Bununla yanaşı, Konqresdəki bu təşəbbüsün ikitərəfli münasibətlərə təsirsiz qalacağını düşünmək də sadəlövhlük olardı.

Məktubda Qarabağdakı dini-mədəni abidələrin dağıdılması, Ermənistan ərazisində Azərbaycan hərbçilərinin mövcudluğu və həbsdə olan ermənilərin taleyi barədə iddialar yer alır. Bu məsələlərin hər biri ayrıca faktoloji və hüquqi araşdırma tələb edir. Siyasi məktubda səsləndirilən iddiaları avtomatik olaraq təsdiqlənmiş fakt kimi qəbul etmək olmaz. Eyni zamanda, onları yalnız siyasi təbliğat adlandırmaqla kifayətlənmək də beynəlxalq auditoriyanı inandırmaq üçün yetərli deyil.

Azərbaycanın mövqeyi beynəlxalq hüquqa, konkret sübutlara və yoxlanıla bilən məlumatlara söykənir. Məhkəmə prosesləri, saxlanılan şəxslərin hüquqi statusu, mədəni irsin qorunması və sərhədlərlə bağlı məsələlər üzrə aydın izahatlar verilir, mümkün mübahisələrə sənədlərlə cavab təqdim olunur. Diplomatiyada təkcə qarşı tərəfin motivlərini göstərmək yox, öz mövqeyinin əsaslılığını nümayiş etdirmək də vacibdir.

Bakı eyni zamanda ABŞ-dakı siyasi dairələrlə, ekspertlərlə və media nümayəndələri ilə işini gücləndirməlidir. İctimai diplomatiya yalnız sərt bəyanatlardan ibarət olmamalıdır. Azərbaycanın regional təhlükəsizlikdə, enerji və nəqliyyat əlaqələrində rolunu, sülh prosesinə dair mövqeyini və mübahisəli məsələlər üzrə hüquqi arqumentlərini sistemli şəkildə çatdırmaq lazımdır.

Digər tərəfdən, Vaşinqton da anlamalıdır ki, Cənubi Qafqazda davamlı sülh bir tərəfin siyasi tələblərinin digər tərəfə təzyiq yolu ilə qəbul etdirilməsi ilə təmin olunmur. Regionun təhlükəsizliyi qarşılıqlı öhdəliklərə, beynəlxalq hüquqa və real danışıqlara söykənməlidir.

101 konqresmenin məktubu Azərbaycanın ABŞ siyasətində qarşılaşdığı diplomatik çağırışlardan biridir. Onun real nəticəsi hələ bəlli deyil. Əsas göstərici imzaların sayı deyil, ABŞ administrasiyasının hansı qərarı verəcəyi və bu təşəbbüsün ikitərəfli əməkdaşlığa necə təsir göstərəcəyidir. Azərbaycan üçün başlıca vəzifə bu siyasi təzyiq cəhdinə yalnız bəyanatlarla cavab vermək deyil, öz maraqlarını hüquqi arqumentlər, fəal diplomatiya və ardıcıl kommunikasiya ilə müdafiə etməkdir. Vaşinqtonla münasibətlərdə emosiyadan çox hesab, ittihamdan çox sübut, qarşıdurmadan çox strateji düşüncə nəticə verə bilər.

Azərbaycanın maraqlarına qarşı yönələn siyasi təzyiqlər qarşısında Bakı öz suverenliyini və milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edir, heç bir xarici siyasi qrupun birtərəfli tələblərinin ölkəmizin gələcəyini müəyyənləşdirməsinə imkan vermir.

Siyasət şöbəsi