Söhbət qlobal iqlim sistemində “geri dönüşü olmayan” dönüş nöqtələrindən gedir. Bunlar təbii sistemlərin o qədər sürətlə dəyişməyə başladığı məqamlardır ki, prosesi ənənəvi tədbirlərlə dayandırmaq olduqca çətinləşə bilər. Ən təhlükəli ssenarilər arasında Amazon meşələrinin deqradasiyası, qütb buz örtüklərinin əriməsi və planet üzrə orta temperaturun daha da yüksəlməsi göstərilir.

Nəşrin qeyd etdiyi kimi, bu proseslərin Yer kürəsində əhalinin artımı fonunda eyni vaxtda inkişaf etməsi nəticələri daha da ağırlaşdıra bilər. Buzlaqların əriməsi Dünya okeanında suyun səviyyəsinin yüksəlməsinə və yaşayış üçün əlverişli ərazilərin azalmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, planetin geniş əraziləri temperaturun yüksəlməsi səbəbindən yaşayış üçün yararsız hala gələ bilər ki, bu da yeni iqlim miqrasiyası dalğalarına səbəb ola bilər.

Amazon hövzəsində vəziyyət xüsusi narahatlıq doğurur

Müəlliflər Amazon hövzəsindəki vəziyyətə xüsusi diqqət yetirirlər. Tropik meşələrin məhv edilməsi təkcə təbii ekosistemlərin azalmasına səbəb olmur, həm də qlobal istiləşməni sürətləndirə bilər. Çünki meşələr atmosferdən karbon qazının udulmasında mühüm rol oynayır.

Avstraliya Milli Universitetinin professoru Uill Steffen hesab edir ki, bu dinamikanı dəyişmək üçün bəşəriyyətə ən azı üç onillik tələb oluna bilər. Lakin onun sözlərinə görə, təhlükəli proseslərin bir qisminin qarşısını almaq üçün qalan vaxt bundan xeyli az ola bilər.

Alim izah edir ki, bəşəriyyət artıq sistemli çöküşlə nəticələnə biləcək trayektoriya üzrə hərəkət edir.

“Yer və insan sistemlərinin ətalətini, həmçinin bəşəriyyəti daha dayanıqlı gələcəyə yönəltmək üçün tələb olunan vaxtla bir sıra fəlakətlərin qarşısını almaq üçün qalan vaxt arasındakı fərqin getdikcə artmasını nəzərə alsaq, biz artıq çöküşə aparan trayektoriyanın dərinliklərindəyik”, deyə o bildirib.

Steffenin sözlərinə görə, problem təkcə təhdidlərin miqyasında deyil. Təhlükələrin inkişaf sürəti cəmiyyətin iqtisadiyyatını və həyat tərzini yenidən qurmaq imkanlarını qabaqlaya bilər.

İqlim dönüş nöqtələrinin kaskadı

“Dönüş nöqtələri kaskadı” adlanan mümkün ssenari vəziyyəti daha da təhlükəli edir. Bir kritik təbii sistemdə baş verən dəyişiklik digər sistemdə prosesləri işə salarsa, bu dəyişikliklər özünü gücləndirən xarakter ala bilər.

İqlim dəyişikliklərinin digər potensial təhlükəli nəticəsi isə əbədi donuşluğun əriməsidir. Əbədi donuşluq planetin şimal hissəsində təxminən 18 milyon kvadratkilometr ərazini əhatə edir və böyük həcmdə üzvi maddə ehtiva edir.

Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, əbədi donuşluqda 1,5 trilyon tona qədər karbon toplanmış vəziyyətdə qala bilər. Əbədi donuşluq əridikcə bu karbonun bir hissəsi istixana qazları şəklində atmosferə buraxıla və bununla da qlobal istiləşməni daha da sürətləndirə bilər.

Aydın