Qaynarinfo xəbər verir ki, "DailyGalaxy" nəşrinin yazdığına görə, alimlər bu yaxınlarda Tell əl-Farain arxeoloji ərazisində – qədim Buto şəhəri ilə əlaqələndirilən məkanda – yaşı 2,5 min ildən çox olan böyük yeraltı quruluş aşkar ediblər. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu obyekt ikinci dərəcəli məbəd və ya türbə ola bilər, lakin onun dəqiq təyinatı hələ müəyyən edilməyib.

Tapıntı müasir texnologiyaların – peyk görüntüləri və yeraltı qatların geofiziki skan üsullarının – birgə istifadəsi sayəsində mümkün olub. Bu yanaşma çətin bölgədə nizamsız qazıntılardan qaçmağa imkan verib, çünki ərazi çoxqatlı mədəni təbəqələr və müntəzəm daşqınlarla mürəkkəbdir.

Arxeoloqlar bildirirlər ki, Buto şəhəri son dərəcə mürəkkəb məskunlaşma tarixçəsinə malikdir. Şəhər minilliklər ərzində – sülalələrdən əvvəlki dövrdən erkən islam dövrünə qədər – fasilələrlə yaşayış məntəqəsi olub. Bu səbəbdən mədəni qatlar bir-birinin üzərinə yığılıb və tədqiqi çətinləşdirib. Üstəlik, delta torpaqları tez-tez su ilə doyduğu üçün ənənəvi qazıntılar səmərəsiz olur.

Bu çətinlikləri aradan qaldırmaq üçün Kil Universitetinin komandası misirli alimlərlə birlikdə uzaqdan zondlama və elektrik tomoqrafiyası metodlarından istifadə edib. Əvvəlcə peyk görüntüləri torpaq strukturunda gizli obyektlərə işarə edən anomaliyaları aşkar edib. Daha sonra elektrik müqaviməti üsulu ilə yeraltı sahənin üçölçülü modeli qurulub.

"Acta Geophysica" jurnalında dərc olunan elmi məqalədə qeyd olunur ki, bu metodların birləşdirilməsi mürəkkəb regionda gizli qalmış yaşayış məntəqələrinin yüksək dəqiqliklə müəyyən edilməsinə imkan verib.

Aşkarlanan quruluşun ölçüləri təxminən 20x24 metrdir və 3–6 metr dərinlikdə yerləşir. Obyekt Misirin XXVI sülaləsi – Sait dövrünə aiddir və bu mərhələ ölkədə sabitliyin bərpası ilə xarakterizə olunur.

Quruluşun daxilində arxeoloqlar dini xarakterli bir sıra əşyalar tapıblar. Onların arasında İsis, Horus, Bes və Buto ilə bağlı olan Vadjet ilahəsinin təsvirləri olan amuletlər yer alır. Xüsusi maraq doğuran tapıntılardan biri pavian, şahin və cırtdan tanrı Pataikosun xüsusiyyətlərini birləşdirən hibrid varlıq təsvirli amulet olub. Bundan əlavə, üzərində firon III Tutmosun adı olan steatitdən hazırlanmış skarabey də aşkar edilib və ehtimal olunur ki, o, möhür kimi istifadə edilib.

Tapılan artefaktlar – o cümlədən qurban qabı, Hathor ilahəsi təsvirli relyef və müxtəlif fiqurlar – bu obyektin dini və ya simvolik məqsəd daşıdığını göstərir, lakin onun dəqiq funksiyası hələ də müzakirə mövzusudur.

Alimlər tikinti xüsusiyyətlərinə də diqqət yetiriblər. Məlum olub ki, quruluşdan əvvəl ərazi xüsusi olaraq qum qatı ilə düzəldilib ki, qeyri-sabit delta şəraitində dayanıqlıq təmin olunsun. Bu isə yüksək mühəndislik planlaşdırmasının mövcudluğunu göstərir.

Tədqiqatda həmçinin Buto şəhərində təxminən 1500 illik yaşayış fasiləsinin olduğu qeyd edilir. Alimlər bunu Nil deltasında çay məcralarının dəyişməsi ilə əlaqələndirirlər ki, bu da ərazini yaşayış üçün əlverişsiz edib. İnsanlar geri qayıtdıqda isə şəhərin şərqində yeni sahələrdə məskunlaşmağa başlayıblar. Orada daha kiçik tikililərin, sobaların qalıqları, eləcə də ellinistik və Roma dövrlərinə aid artefaktlar aşkar edilib.

Aydın