Yəqin ki, bir çox insan mümkün qədər uzun yaşamaq istəyir. Buna görə də insanın 150 və ya hətta 200 il yaşayıb-yaşaya bilməyəcəyi ilə bağlı müxtəlif araşdırmalar böyük maraq doğurur. Vaxtaşırı yaşı 100-ü keçən uzunömürlülər haqqında məlumatlar yayılır. Onların bəziləri 100 yaşa çatmağın yollarından və “əbədi” həyatın sirrindən danışırlar.

İnsan maksimum neçə il yaşaya bilər – alimlər nə deyir?

Qaynarinfo xəbər verir ki, “New Scientist” nəşrinin müəllifləri insanın maksimum neçə il yaşaya biləcəyini araşdırarkən bir neçə il əvvəl dünya uzunömürlülük rekordunu hələ də əlində saxlayan Janna Kalmanın haqqında yazı dərc ediblər.

Qadın 1875-ci ildə doğulub və rəsmi məlumatlara görə, 1997-ci ildə 122 yaş 164 günlük olarkən vəfat edib. Lakin bəzi skeptiklər Kalmanın ailəsinin saxtakarlığa yol verdiyini və əslində 1934-cü ildə vəfat edən qızı İvonnanın anasının şəxsiyyətini mənimsəyərək uzunömürlü qadın kimi təqdim edildiyini iddia edirlər.

Müxtəlif versiyalardan asılı olmayaraq, əgər Kalmanın həqiqətən bu yaşda vəfat etdiyi və heç bir saxtakarlığın olmadığı təsdiqlənərsə, o, yenə də ən uzun ömür sürmüş insan olaraq qalır.

Bununla belə, alimlər insan ömrünün mümkün həddi barədə araşdırmaları davam etdirir və 200 il yaşamağın mümkün olub-olmadığını müzakirə edirlər. Burada isə çoxsaylı suallar yaranır. Çünki Kalmandan başqa heç kim bu yaşa qədər yaşaya bilməyib və onun hadisəsi həqiqətən də olduqca nadirdir.

Ömrün uzunluğu baxımından ikinci yerdə yaponiyalı Kane Tanaka dayanır. O, 119 il 107 gün yaşayıb. Alimlərin hesablamalarına görə, hazırda dünyanın ən yaşlı insanının yaşı isə 117-dir.

Bununla belə, yuxarıda sadalanan bir neçə unikal hadisəni istisna etməklə, alimlər insanın yaşaya biləcəyi təbii bir maksimum həddin mövcud olduğuna meyllidirlər. Bu həddi müəyyənləşdirmək üçün iki əsas yanaşmadan istifadə olunur:

* təsdiqlənmiş uzunömürlülər haqqında demoqrafik məlumatların araşdırılması;

* kompüter modelləşdirməsindən istifadə.

Birinci metoddan istifadə edən alimlər dərc etdikləri analitik məlumatlarda insanın maksimum yaşının təxminən 115 il olduğunu, lakin 125 yaşa qədər yaşamaq ehtimalının da istisna edilmədiyini bildiriblər. Digər bir araşdırmada isə mütəxəssislər Kalmanın uzunömürlülük rekordunun yaxın gələcəkdə qırıla biləcəyini qeyd ediblər.

Kompüter modelləşdirməsi zamanı alimlər 85 yaş və daha yuxarı insanların orqanizmində eritrosit və leykositlərin sayında baş verən qısamüddətli dəyişiklikləri təhlil edirlər. Mütəxəssislər bu dəyişiklikləri orqanizmin yaşla əlaqəli ölümcül xəstəliklərə davamlılığını göstərən göstəriciyə çevirirlər.

Davamlılıq aradan qalxdıqda geri dönüşü olmayan mərhələ başlayır. Tədqiqatçılar bu mərhələnin insandan insana dəyişə biləcəyini, lakin adətən 120 yaş ətrafında baş verdiyini müəyyənləşdiriblər. Ən dözümlü insanlar üçün isə yuxarı hədd bir qədər yüksək – 150 yaş səviyyəsində müəyyən edilib.

Lakin “New Scientist” müəlliflərinin fikrincə, bu cür araşdırmalar mühüm amili – gələcək tibbi nailiyyətləri nəzərə almır.

Məsələn, 1920-ci illərdə alimlər 105 ildən artıq yaşamağın mümkün olmadığını düşünürdülər. Lakin sonrakı yüz il ərzində tibbdə əldə olunan nailiyyətlər insanların ömrünü davamlı şəkildə uzadıb. Qidalanma və sanitar şəraitin yaxşılaşması da buna əlavə olaraq uzunömürlülük rekordlarının yenilənməsinə şərait yaradıb.

Alimlər qrupu düşüncə eksperimenti apararaq gələcəkdə nəzəri olaraq müalicə edilə bilən bütün qocalma səbəblərinin aradan qaldırılacağını təsəvvür edib. Bu ssenaridə yeganə sağalmaz səbəb hüceyrələrimizdə DNT zədələnməsinin qalması olacaq. Bu zədələnmə yaş artdıqca qaçılmaz şəkildə toplanır.

Belə bir ssenaridə insan ömrünün yuxarı həddi 194 yaşa qədər yüksələ bilər.

Kalmanın yaşı ilə bağlı şübhələr

“New Scientist”in Janna Kalman haqqında material hazırlayan müəllifi uzunömürlülük araşdırmaçısı Sol Nyumanla da söhbət edib.

Nyuman doğum haqqında şəhadətnamə kimi kağız sənədlərdəki səhvlər və saxtalaşdırmalar barədə dərc etdiyi araşdırmanı xatırladıb. Onun fikrincə, bu amil uzunömürlülüklə bağlı məlumatları əhəmiyyətli dərəcədə təhrif edə bilər.

Nyuman Kalmanın şəxsiyyəti ilə bağlı ehtimal olunan saxtakarlığın yalnız “aysberqin görünən hissəsi” olduğunu irəli sürüb. O, bu yaxınlarda dərc etdiyi kitabında belə səhvlərin və saxtakarlıqların miqyasını açıqlayıb.

Məsələn, Yunanıstanda yüz yaşdan yuxarı insanların təxminən 70 faizinin əslində artıq vəfat etdiyi, lakin qohumlarının pensiyalarını almağa davam etməsi üçün sənədlərdə onların sağ göstərildiyi müəyyənləşdirilib. Yaponiyada isə pensiya saxtakarlığının daha yüksək səviyyələri aşkarlanıb.

Tarix boyu insanlar müxtəlif səbəblərdən yaşlarını olduğundan böyük göstəriblər. Bu səbəblər arasında hərbi xidmətə getmək və ya ondan yayınmaq, evlənmək və işə düzəlmək kimi məqsədlər olub.

Bu səhvlər insan ömrünün yuxarı həddinə dair hesablamalara da təsir göstərir. Əgər ilkin olaraq istifadə olunan demoqrafik məlumatlarda yaşın şişirdilməsi halları çoxdursa, yekun nəticələrin də olduğundan yüksək çıxması ehtimalı artır. Modelləşdirmə araşdırmalarında iştirak edən insanların yaşları da yanlış göstərilə bilər.

Materialın müəllifi Kalmanın həyat tarixçəsini araşdırarkən 2011-ci ildə dərc edilmiş başqa bir araşdırmaya da rast gəlib. Həmin araşdırmada dünyada 115 ildən artıq ömür sürdüyü barədə iddiaların 98 faizinin təsdiqlənə bilmədiyi müəyyən edilmişdi.

Eyni araşdırmada doğumların 150 ildən artıq müddətdə dəqiq qeydiyyata alındığı ölkələrdə heç bir insanın 115 ildən çox yaşadığının sübuta yetirilmədiyi də bildirilirdi.

Materialın müəllifinin fikrincə, bu, hazırda əlimizdə olan ən dəqiq qiymətləndirmədir.

Aydın