Peru Amazonunda suyu çaya düşən kiçik heyvanları belə bişirə biləcək qədər isti olan çay axır. Altı kilometr uzunluğundakı hissədə suyun temperaturu 86 dərəcəyə çatır. Yerli sakinlər bu çayı Şanay-Timpişka adlandırırlar. Adı “günəşin istisindən qaynayan” mənasını verir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə spacedaily.com yazır.
Bu unikal təbiət hadisəsi elm adamlarının da diqqətini çəkir.
Çayın real temperaturu
Əsas göstərici olan 86 dərəcə Selsi ən isti hissədə qeydə alınan orta temperaturdur. Geotermal alim Andres Ruzo tərəfindən ölçülən ən yüksək temperatur isə 90 dərəcəni keçib. Bəzi yerlərdə su qaynama nöqtəsinə yaxınlaşır.
“Əlinizi suya salsanız, bir neçə saniyə ərzində ikinci və ya üçüncü dərəcəli yanıqlar alarsınız”, deyə Ruzo bildirib.
Çaya düşən qurbağalar, kərtənkələlər və bəzən quşlar kimi kiçik heyvanlar demək olar ki, dərhal tələf olurlar.
Burada niyə vulkan yoxdur?
Bu qədər yüksək temperaturlu çayların əksəriyyəti vulkanik sistemlərin yaxınlığında yerləşir. Məsələn, Yelloustoundakı termal bulaqlar istiliyi səthin bir neçə kilometr altında yerləşən maqma kamerasından alır. İslandiyanın isti çayları Orta Atlantik silsiləsi boyunca axır. Yeni Zelandiyadakı Vaymanqu sistemi isə kalderanın daxilində yerləşir.
Lakin Şanay-Timpişkanın 700 kilometrlik radiusunda heç bir vulkan yoxdur.
Geoloqların izahına görə, çay qapalı dövrə kimi fəaliyyət göstərən qırılmalar sistemi üzərindən axır. Dağlıq ərazilərdə yağan yağış və çay suları çökmə süxurlardakı çatlara daxil olur, kilometrlərlə dərinliyə süzülür və Yerin hər yerində mövcud olan geotermal qradiyentdən – dərinliyə getdikcə süxurların təbii şəkildə qızmasından – istilik alır. Daha sonra su başqa bir qırılmalar sistemi vasitəsilə yenidən səthə çıxır.
Su səthə çatana qədər kifayət qədər uzun müddət dərinlikdə qaldığından son dərəcə isti olur.
Çay niyə yalnız özü ilə məhdudlaşmayan əhəmiyyət daşıyır?
Ekoloqların və botaniklərin Şanay-Timpişka ilə maraqlanmasının əsas səbəbi onun heç kimin planlaşdıra bilməyəcəyi təbii eksperiment olmasıdır.
Qlobal istiləşməyə tropik meşənin necə reaksiya verdiyini öyrənmək üçün Amazon meşəsinin müəyyən hissəsini süni şəkildə qızdırmaq mümkün deyil. Bunun üçün təbiətin artıq belə şərait yaratdığı bir ərazini müşahidə etmək lazımdır.
Aydın
Şərhlər