XIV əsrdə baş vermiş və milyonlarla insanın ölümünə səbəb olmuş Qara ölüm pandemiyası zamanı yaranan genetik dəyişikliklər bu gün də insan orqanizminin təhlükəli infeksiyalara qarşı mübarizəsində mühüm rol oynayır. Lakin alimlər bildirirlər ki, bunun mənfi tərəfi də var.

Qaynarinfo xəbər verir ki, genetiklərin apardıqları və "Telex" nəşrinin dərc etdiyi araşdırmaya görə, bubon vəbası pandemiyası zamanı "ERAP2" geninin müəyyən variantına malik insanlar ölümcül infeksiyadan sağ çıxmaq baxımından təxminən 40 faiz daha yüksək şansa sahib olublar. Həmin dövrdə Avropa, Şimali Afrika və Yaxın Şərq əhalisinin təxminən yarısı vəba səbəbindən həyatını itirmişdi.

"ERAP2" geni necə işləyir?

Alimlərin sözlərinə görə, "ERAP2" geni immun sisteminin xəstəlik törədicilərini tanımasına kömək edən zülalın sintezini təmin edir. Bu zülal patogenlərin zülallarını daha kiçik hissələrə parçalayır və nəticədə immun sistemi infeksiyaya daha sürətli reaksiya verir.

Bu genin daha az effektiv variantı isə zəif fəaliyyət göstərən zülalın yaranmasına səbəb olur. Həmin gen variantını daşıyan insanlar vəbaya səbəb olan bakteriyaya qarşı daha həssas olduqlarından daha çox həyatlarını itiriblər. Nəticədə qoruyucu "ERAP2" variantı sonrakı nəsillərdə daha geniş yayılıb.

Vəbaya qarşı qorunma yeni problemlərə yol açıb

Əsrlər sonra alimlər müəyyən ediblər ki, vaxtilə insanları Qara ölüm pandemiyasından qoruyan həmin gen variantı bu gün autoimmun xəstəliklərin yaranma riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Xüsusilə bu variant "Kron" xəstəliyi və immun sisteminin orqanizmin öz toxumalarına hücum etdiyi digər patologiyalar üçün risk amillərindən biri hesab olunur.

Tədqiqatçıların fikrincə, bunun səbəbi immun sisteminin həddindən artıq aktiv olmasıdır. Güclü immun cavab infeksiyalarla daha effektiv mübarizə aparsa da, bəzən sağlam hüceyrələri də təhlükə kimi qəbul edərək onlara hücum edə bilir.

Gen COVID-19 pandemiyası zamanı da faydalı olub

Alimlər bildirirlər ki, "ERAP2" geninin qoruyucu variantının üstünlüyü yalnız vəba dövrü ilə məhdudlaşmayıb. Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərib ki, bu gen variantını daşıyan şəxslərdə COVID-19-un ağır keçməsi və ya ölüm riski əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olub.

Bu fakt yüz illər əvvəl formalaşmış genetik dəyişikliklərin bu gün də insan orqanizmini təhlükəli infeksiyalardan qorumaqda rol oynadığını göstərir.

Qara ölüm bəşəriyyətə necə təsir edib?

Tədqiqatçılar XIV əsrdə baş vermiş pandemiyanın daha bir mühüm nəticəsinə diqqət çəkiblər. Sağ qalanlar arasında fiziki cəhətdən daha sağlam və davamlı insanlar üstünlük təşkil etdiyindən, onların genetik xüsusiyyətləri sonrakı nəsillərə ötürülüb.

Araşdırmalara əsasən, pandemiyadan sonra 70 yaşına çatan insanların payı təxminən 10 faizdən 20 faizə yüksəlib. Həmin dövrdə orta ömür uzunluğu aşağı olaraq qalsa da, uzunmüddətli perspektivdə əhalinin ümumi sağlamlıq göstəricilərində yaxşılaşma müşahidə olunub.

Alimlərin qənaətincə, "ERAP2" geninin tarixi təkamülün ölümcül epidemiyalar zamanı insanlığın sağ qalmasına necə kömək etdiyini, eyni zamanda əsrlər boyu davam edən genetik kompromislər yaratdığını nümayiş etdirən parlaq nümunədir.

Aydın