Alimlər pomidorun tərkibində qaraciyər sağlamlığı üçün mühüm rol oynaya biləcək, gözlə görünməyən bir komponent aşkarlayıblar. Araşdırmaya görə, bitkilərin likopen sintezində istifadə etdiyi fitoen siçanlarda qaraciyərin piylənməsi əlamətlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu kəşf bütöv pomidordan hazırlanan tozun bəzi hallarda niyə yalnız təmizlənmiş likopendən daha effektiv şəkildə qaraciyəri qoruduğunu izah etməyə kömək edə bilər.

“Molecular Nutrition & Food Research” jurnalında dərc olunan araşdırma metabolik disfunksiya ilə əlaqəli qaraciyər piylənməsi xəstəliyinə həsr olunub. Məlumata görə, xroniki xəstəlik ABŞ-da yetkin insanların 38 faizinə qədərini əhatə edir.

Qaraciyər piylənməsi necə yaranır?

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, metabolik disfunksiya ilə əlaqəli qaraciyər piylənməsi qaraciyər hüceyrələrinin daxilində yağın toplanması ilə başlayır.

İlkin mərhələdə bu vəziyyət bir neçə nəzərəçarpan simptoma səbəb ola bilər. Lakin yağın uzun müddət toplanması iltihaba, qaraciyər toxumasının zədələnməsinə və nəticədə sirroza gətirib çıxara bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, qidalanma bu xəstəliyin yalnız amillərindən biridir. Bununla belə, qaraciyərin yağı necə toplamasına və ya yandırmasına təsir edən qida məhsulları və maddələr yeni profilaktik strategiyaların müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Pomidorlar xüsusi diqqət çəkir. Çünki heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlar onların qaraciyərin vəziyyətinin yaxşılaşması ilə əlaqəli olduğunu dəfələrlə göstərib.

Alimlər fitoeni necə sınaqdan keçirdilər?

Fitoenin təsirini yoxlamaq üçün alimlər altı ay ərzində siçanları rafinə edilmiş karbohidratlarla zəngin qida ilə bəsləyiblər. Bu qidalanma rejimi insanlarda qaraciyərin piylənməsi ilə əlaqələndirilən şirin məhsul və içkilərin tez-tez qəbulunu imitasiya edib.

Siçanların yarısına əlavə olaraq insanın hər gün üç-dörd orta ölçülü çiy pomidor və ya 100 qram tomat pastası qəbuluna bərabər dozada fitoen verilib.

Nəticədə fitoen qəbul edən siçanlarda eyni sağlamlığa zərərli qidalanma rejiminə baxmayaraq, qaraciyərin piylənməsi əhəmiyyətli dərəcədə daha zəif inkişaf edib.

Tədqiqatçılar bu qoruyucu təsirin bağırsaq mikrobiomunda baş verən dəyişikliklərlə izah edilməsinin böyük ehtimalla mümkün olmadığını müəyyən ediblər.

Bunun əvəzinə fitoenin qaraciyərdə maddələr mübadiləsini tənzimləyən bir neçə zülalı aktivləşdirdiyi müəyyənləşdirilib. Bu aktivlik qaraciyərin artıq piyləri hüceyrələrdə toplamaq əvəzinə enerji əldə etmək üçün yandırmasına səbəb olub.

Fitoen hansı məhsullarda var?

Tədqiqatın baş müəllifi, ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin (USDA) Tafts Universitetindəki Jan Mayer İnsan Qidalanması və Yaşlanması Araşdırma Mərkəzinin aparıcı alimi Syan-Don Van bildirib ki, əldə olunan nəticələrin geniş əhəmiyyəti var.

Onun sözlərinə görə, fitoen yalnız sarı, narıncı və qırmızı pomidorlarda bol miqdarda deyil, həmçinin bir sıra geniş yayılmış meyvə və tərəvəzlərdə də mövcuddur.

Bunlara kök, qırmızı bibər, çəhrayı qreypfrut, qarpız və ərik daxildir.

“Əlavə tədqiqatlar nəticələrimizi təsdiqləsə, insanları fitoenlə zəngin daha çox meyvə və tərəvəz qəbul etməyə təşviq etmək metabolik qaraciyər xəstəliklərinin qarşısının alınması və ya yüksək risk qrupunda olan şəxslərdə xəstəliyin inkişafının ləngidilməsi üçün faydalı strategiyaya çevrilə bilər”, deyə alim qeyd edib.

Hazırkı nəticələrin siçanlar üzərində aparılan araşdırmaya əsaslandığını nəzərə almaq vacibdir. Fitoenin insanlarda qaraciyəri qoruyucu təsirinin olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə klinik tədqiqatlara ehtiyac var.

Aydın