Fiziklər termonüvə enerjisinin inkişafında mühüm irəliləyiş əldə ediblər. Alimlər özünü dəstəkləyən termonüvə reaksiyasının başladılmasını daha az enerji sərf etməklə mümkün edə biləcək nəzəri üsul tapıblar.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “ScienceAlert” nəşri yazır.
Prinston Universitetinin alimləri tədqiqat dərc ediblər. Araşdırmada termonüvə sintezinə daha sürətli nail olmağın mümkün yolları ətraflı təsvir olunur. Alimlər “termonüvə alışması” adlanan vəziyyətə aparan ən qısa yolu müəyyənləşdiriblər. Bu, plazmanın sintez reaksiyalarının öz enerjisi hesabına lazımi temperatur səviyyəsini qoruyub saxlaya bildiyi vəziyyətdir.
Alimlərin yeni yanaşması Louson meyarının genişləndirilməsinə əsaslanır. 1950-ci illərdə işlənib hazırlanmış bu meyar reaktorun termonüvə alışmasına nail olması üçün zəruri şərtləri müəyyən edir.
Tədqiqatçılar hesablamalara daha dörd amil əlavə ediblər: helium külü şəklində yaranan işlənmiş yanacaq, reaktorun divarlarından plazmaya qarışan çirkləndirici maddələr, sinxrotron şüalanması kimi tanınan radiasiya itkiləri və plazmadan kənarlaşdırılan istilik.
Nəşrin məlumatına görə, bu amillərin hər biri əvvəllər də araşdırılıb, lakin onların hamısı eyni vaxtda nəzərə alınmayıb. Məqsəd reaktorun necə qurulmalı olduğuna dair daha real və dəqiq təsəvvür əldə etmək olub.
Alimlər riyaziyyatda “Kordey yəhəri” adlandırılan yanaşmanı araşdırıblar. Bu, termonüvə alışmasına çatmaq üçün ən az enerji tələb edən yolu müəyyənləşdirməyə imkan verir. Hesablamalar göstərib ki, əvvəlcə plazmanı qızdırmaq, daha sonra isə onun sıxlığını artırmaq lazımdır.
Tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, çox az miqdarda volfram belə termonüvə sintezinin pozulmasına səbəb ola bilər. Bu metal yüksək temperaturlara davamlı olduğu üçün layihələndirilən bir sıra reaktorların daxili divarlarında istifadə olunması nəzərdə tutulur. Buna görə də plazmanı volframın təsirindən etibarlı şəkildə qorumaq lazım gələcək.
Bundan başqa, alimlər termonüvə sintezini təbii şəkildə məhdudlaşdıran bəzi amillər aşkar ediblər. Modellər göstərib ki, radiasiya və istilik itkisi plazmadakı reaksiyaların sabitliyini qorumağa kömək edə bilər. Bununla belə, həmin itkilər ilkin mərhələdə termonüvə alışmasına nail olmağı da çətinləşdirir.
Alimlər məqalələrində yazıblar: “Termonüvə sintezi üzrə tədqiqatlar yanan plazma ilə aparılan təcrübələrdən reaktor miqyasında enerji istehsalına doğru irəlilədikcə, bu konsepsiya yeni nəsil qurğularda alışmanın əldə edilə bilməsini, sabitliyi və məhsuldarlığı qiymətləndirmək üçün vaxtında hazırlanmış bir çərçivə təqdim edir”.
Nəşr vurğulayır ki, tədqiqat çərçivəsində real sınaqlar və ya eksperimentlər aparılmayıb. Bununla belə, əldə olunan nəticələr özünü dəstəkləyən termonüvə reaksiyasının uğurla başladılması ehtimalını artırmalıdır.
Aydın
