Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın Azərbaycanla artıq sülhün mövcud olduğunu bildirməsi və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasında ciddi irəliləyiş əldə edildiyini vurğulaması Cənubi Qafqazda gedən proseslərin yeni mərhələyə daxil ola biləcəyinə dair siyasi mesajdır. Ermənistan diplomatiyasının rəhbəri hətta yaxın gələcəkdə Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması barədə xəbərlərin gündəmə gələ biləcəyini istisna etməyib.
Siyasi şərhçilərin fikrincə, Mirzoyanın bəyanatlarına nikbinlik prizmasından yanaşmaq mümkün olsa da, onları artıq bütün problemlərin həll olunduğunun göstəricisi kimi qəbul etmək düzgün deyil. Çünki diplomatik ritorika ilə siyasi reallıq, sülh niyyəti ilə hüquqi öhdəliklərin icrası arasında ciddi fərq var. Azərbaycan üçün əsas məsələ Ermənistan rəhbərliyinin hansı bəyanatları səsləndirməsi deyil, bu bəyanatların konkret siyasi və hüquqi addımlarla nə dərəcədə təsdiqlənməsidir.
Ararat Mirzoyanın “bizim Azərbaycanla artıq sülhümüz var” ifadəsi ilk baxışdan müsbət mesaj təsiri bağışlayır. Bu yanaşma Ermənistan tərəfinin müharibə və qarşıdurma mərhələsindən çıxmağın zəruriliyini qəbul etdiyini göstərən siyasi siqnal kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin sülhün mövcudluğunu bəyan etmək onun bütün şərtlərinin təmin olunduğu anlamına gəlmir. Davamlı sülh yalnız qarşıdurmanın dayanması ilə deyil, tərəflər arasında münasibətlərin hüquqi əsaslarının müəyyənləşdirilməsi, öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və gələcək gərginliklərin qarşısını alacaq mexanizmlərin yaradılması ilə mümkündür.
Bakının mövqeyindən yanaşdıqda, sülh prosesi Ermənistanın xoş niyyət nümayiş etdirməsindən daha geniş məzmun daşıyır. Burada əsas məsələ Azərbaycanın təhlükəsizlik maraqlarının təmin olunması, dövlətlərarası münasibətlərin beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında qurulması və əldə ediləcək razılaşmaların real siyasi nəticələr verməsidir. Ermənistanın bəyanatları bu istiqamətdə irəliləyişə xidmət edərsə, onların əhəmiyyəti olacaq. Əks halda, nikbin açıqlamalar ictimai rəydə müsbət təəssürat yaratsa da, regiondakı problemlərin həllinə həlledici təsir göstərməyəcək.
Digər mühüm məsələ regional kommunikasiyaların açılmasıdır. Cənubi Qafqazda nəqliyyat əlaqələrinin bərpası bütün region üçün iqtisadi imkanlar yarada bilər. Bununla belə, bu proses Azərbaycanın suverenlik və təhlükəsizlik maraqlarına uyğun şəkildə, tərəflərin razılaşdırılmış öhdəlikləri əsasında həyata keçirilməlidir. Kommunikasiyaların açılması yalnız iqtisadi məsələ deyil, həm də regional münasibətlərin gələcək modelini müəyyənləşdirən siyasi amildir. Buna görə də əldə ediləcək razılaşmaların məzmunu və icra mexanizmləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ararat Mirzoyanın Türkiyə ilə münasibətlər barədə açıqlaması da məhz bu geniş geosiyasi kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması İrəvan üçün iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi, alternativ nəqliyyat marşrutlarına çıxış və regional təcridin azalması baxımından mühüm nəticələr vəd edir. Türkiyə üçün isə bu addım Cənubi Qafqazda iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə və regional sabitliyin möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər.
Ancaq sərhədin açılması məsələsini Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərindən tamamilə ayrı təsəvvür etmək də real siyasi mənzərəni düzgün əks etdirməz. Türkiyə ilə Azərbaycan arasında mövcud olan strateji müttəfiqlik regiondakı proseslərin mühüm amillərindən biridir. Ankara ilə İrəvan arasında normallaşmanın irəliləməsi ümumi regional atmosferə təsir göstərə bilər. Bununla belə, Türkiyənin qərarları öz dövlət maraqları çərçivəsində qiymətləndirilməli, normallaşmanın nəticələri isə regionda davamlı sülh və əməkdaşlıq perspektivləri baxımından təhlil olunmalıdır.
Ermənistanın iqtisadi maraqları da bu prosesdə mühüm rol oynayır. Uzun müddət davam edən qarşıdurma, bağlı sərhədlər və məhdud nəqliyyat imkanları ölkənin iqtisadi inkişaf perspektivlərinə təsir göstərib. Qonşularla münasibətlərin normallaşması Ermənistan üçün yeni bazarlara çıxış, ticarət əlaqələrinin genişlənməsi və nəqliyyat xərclərinin azalması demək ola bilər. Bu baxımdan sülh İrəvan üçün yalnız siyasi seçim deyil, həm də iqtisadi zərurətdir.
Lakin Ermənistanın iqtisadi qazanc əldə etmək istəyi regiondakı siyasi məsələlərin həllini əvəz edə bilməz. Əksinə, iqtisadi əməkdaşlığın uzunmüddətli olması üçün qarşılıqlı etimadın və hüquqi təminatların möhkəmlənməsi vacibdir. Sülhün faydaları bütün tərəflər üçün real və davamlı olmalıdır. Azərbaycan baxımından da regional əməkdaşlıq təhlükəsizlik maraqlarının qorunması və razılaşmaların tam icrası ilə uzlaşmalıdır.
Mirzoyanın Ermənistan-Türkiyə sərhədinin hətta yaxın zamanda açıla biləcəyinə dair nikbin ifadəsi isə konkret qərarın qəbul edildiyini göstərmir. Diplomatik açıqlamalar bəzən ictimai rəyi hazırlamaq, danışıqlara təkan vermək və qarşı tərəfə siyasi mesaj çatdırmaq məqsədi daşıyır. Buna görə də bu bəyanatı sərhədin mütləq açılacağına dair vəd kimi deyil, Ermənistan tərəfinin prosesi mümkün hesab etdiyini göstərən siqnal kimi qiymətləndirmək daha doğrudur.
Cənubi Qafqazda yeni siyasi mərhələnin başlanması üçün imkanlar mövcuddur. Lakin bu imkanların reallığa çevrilməsi bəyanatların konkret addımlarla müşayiət olunmasından asılıdır. Ermənistan üçün normallaşma iqtisadi və siyasi perspektivlərin genişlənməsi deməkdirsə, Azərbaycan üçün əsas prioritet təhlükəsizlik maraqlarını təmin edən, hüquqi öhdəliklərə söykənən və uzunmüddətli sabitlik yaradan sülhün formalaşmasıdır.
Ararat Mirzoyanın açıqlamaları müsbət siyasi siqnal sayıla bilər. Ancaq Bakı üçün əsas meyar nikbin sözlər deyil, onların arxasında dayanan siyasi iradə və konkret nəticələrdir. Ermənistanın bəyanatları real öhdəliklərin icrası ilə təsdiqlənərsə, bu, yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlər üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcəyi üçün əhəmiyyətli dəyişikliklərə yol aça bilər.
Siyasət şöbəsi
