Antarktidanın qərbində yerləşən Dotson şelf buzlağının altına göndərilən sualtı robot buzun alt hissəsində formalaşmış qeyri-adi relyefi aşkar edib, daha sonra isə geri dönüş missiyası zamanı həmin donmuş şelfin altında izsiz itib.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Econews” yazır.

Söhbət "Ran” adlı avtonom aparatdan gedir. O, peyklərin kosmosdan görə bilmədiyi terraslar, kanallar, genişlənmiş çatlar və damla formalı çuxurlardan ibarət landşaftı xəritələyib.

Məqalədə qeyd olunur ki, bu kəşflər böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki şelf buzlağının dibində Antarktidanın gələcəyi ilə bağlı əsas proseslər baş verə bilər. "Ran”ın xəritələri göstərir ki, ərimə vahid və bərabər şəkildə baş vermir. Əksinə, isti okean suları axınlar, çatlar və gizli kanallardan asılı olaraq buzu fərqli formalarda əridir. Bu isə bəzi iqlim modellərində vacib detalların çatışmadığını göstərə bilər.

Son "Ran” missiyası

"Ran” parlaq narıncı rəngli, insan və adi gəmilərin çata bilmədiyi yerlər üçün nəzərdə tutulmuş avtonom sualtı aparattır. 2022-ci il ekspedisiyası zamanı o, Dotson şelf buzlağının altında gedib-gələrək təxminən 1000 km məsafə qət edib və üzən buzun altındakı qaranlıq boşluqda 17 km dərinliyə daxil olub.

"Bu, kiçik bir səyahət deyil. Yüzlərlə fut buzun altında GPS və radio siqnalları işləmir, buna görə də ‘Ran’ əvvəlcədən proqramlaşdırılmış marşrutla hərəkət edir və geri dönmək üçün akustik naviqasiyaya güvənirdi. Belə bir mühitdə nəyin səhv gedə biləcəyini təsəvvür etmək çətin deyil – çox şey”, deyə məqalədə qeyd olunur.

2024-cü ilin yanvarında alimlər Dotsona yenidən qayıdaraq buzun necə dəyişdiyini öyrənmək istəyiblər. "Ran” yalnız bir dalış həyata keçirib və sonra görüş nöqtəsində səthə çıxmayıb. Axtarışlar akustik cihazlar, helikopterlər və dronlarla aparılsa da, nəticə verməyib.

Bununla belə, yoxa çıxmazdan əvvəl "Ran” mühüm məlumat ötürə bilib.

Sonar vasitəsilə o, Dotson şelf buzlağının alt hissəsinin təxminən 54 kvadrat mil sahəsini xəritələyib və alimlərə buzun gizli bazasının ilk yüksək dəqiqlikli təsvirini təqdim edib.

Məlum olub ki, buz səthi hamar deyil. Bəzi yerlərdə pilləli terraslara bənzəyən struktur, digər yerlərdə isə daha hamar aşınmış səthlər, kanallar və damla formalı izlər qeydə alınıb.

Göteborq Universitetinin okeanoqrafiya professoru və tədqiqatın baş müəllifi Anna Volin bu mənzərəni "Ayın görünməyən tərəfini ilk dəfə görmək kimi” təsvir edib.

"Biz sualtı aparatı boşluğa yönəldərək buzun alt hissəsinin yüksək dəqiqlikli xəritələrini əldə edə bildik”, deyə o bildirib.

Beləliklə, "Ran”dan əldə olunan məlumatlar Dotson şelf buzlağının qərb hissəsinin niyə daha sürətlə əridiyini izah etməyə kömək edə bilər. Güclü okean axınları buza daha çox istilik gətirir, zəif axınlı zonalarda isə fərqli ərimə naxışları formalaşır.

Aydın