Şimali İrlandiyada UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilmiş Nəhənglər yolu (Giant's Causeway) ilk baxışdan zərərsiz görünən turist ənənəsi səbəbindən zərər görüb. Mütəxəssislər qayaların arasından ziyarətçilərin illər ərzində “uğur gətirməsi” üçün bazalt sütunların çatlarına yerləşdirdiyi 20 kiloqramdan çox, təxminən 10 min sikkə çıxarıblar.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “The Times of India” məlumat yayıb.

Qayaların çatlarında pul gizlətmək ənənəsi uzun müddətdir mövcud olsa da, son on ildə kütləvi xarakter alıb. Bəzi turistlər hətta çəkic əvəzinə əllərindəki daşlardan istifadə edərək sikkələri qayaların daha dərin hissələrinə vurublar.

Tarixi abidənin mühafizəsinə cavabdeh olan “National Trust” təşkilatı problemin miqyasının ilkin ehtimallardan xeyli böyük olduğu üzə çıxdıqdan sonra tədbir görüb. Şimali İrlandiyanın Geoloji Xidməti öz hesabatında bütün sikkələrin çıxarılmasını tövsiyə edib. Mütəxəssislərin fikrincə, metal qayalara həm fiziki, həm də kimyəvi təsir göstərərək onları dağıdır.

Zaman keçdikcə sikkələrin ərintisi oksidləşməyə və bazaltı zədələməyə başlayıb, qayaların üzərində qalıcı ləkələr yaranıb. Üstəlik, bir çox sikkə çatların dərinliyində ilişib qaldığından onları qayaya zərər vermədən çıxarmaq ciddi problemə çevrilib.

Təbiətlə qarşılıqlı əlaqə məsələləri üzrə nümayəndə Kliff Henri bildirib ki, metal oksidləşdikcə həcmini artırır və sözün əsl mənasında çatların divarlarını, eləcə də onların üzərindəki bazalt sütunlarını içəridən genişləndirərək dağıdır.

Təmizləmə işlərinə ötən ilin mayında başlanılıb və bu proses səbr tələb edən ciddi işə çevrilib. Layihəyə daş ustası Neytan Morrou da qoşulub. Onun sözlərinə görə, bütün hallara uyğun universal üsul olmayıb və hər bir sikkənin çıxarılması fərdi yanaşma tələb edib.

Qayaların kənarında yerləşən sikkələri kəlbətinlə çıxarmaq mümkün olub. Çatların dərinliyinə düşən sikkələr isə tikiş aralarını təmizləmək üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi alətlə çıxarılıb. Ən çətin hallarda bir sikkənin çıxarılmasına 20 dəqiqədən çox vaxt sərf edilib, digərləri isə demək olar ki, dərhal çıxarılıb.

Nəhənglər yolu insan əli ilə deyil, milyonlarla il əvvəl baş vermiş vulkanik fəaliyyət nəticəsində yaranıb. Qızmar lava yer qabığındakı çatlar vasitəsilə səthə çıxıb və soyuduqca dəqiq həndəsi formalı sütunlara parçalanıb. Hazırda burada təxminən 40 min bazalt sütunu olduğu hesab edilir.

Sahil ərazisinin qeyri-adi həndəsəsi qədim dövrlərdən xalq əfsanələrinə mövzu olub. Əfsanələrdən birinə görə, daş yolu nəhəng Fin Mak Kul Şotlandiyaya keçmək və oradakı digər nəhənglə döyüşmək üçün salıb. Digər versiyaya əsasən isə Fin döyüş zamanı rəqibinə atmaq istədiyi nəhəng torpaq parçasını hədəfdən kənara ataraq təsadüfən Men adasını yaradıb.

“National Trust” əməkdaşları yalnız qayaların təmizlənməsi ilə kifayətlənməyiblər. Ərazidə turistlərdən qayaların çatlarına pul yerləşdirməməyi xahiş edən xəbərdarlıq lövhələri quraşdırılıb, həmçinin sosial şəbəkələrdə maarifləndirici kampaniya başladılıb.

Kliff Henri bəxtinin gətirməsini istəyən turistlərə pullarını xüsusi xeyriyyə qutularına atmağı tövsiyə edib. Onun sözlərinə görə, bu halda edilən ianə qoruğa real fayda verə bilər.

Aydın