Yuxu pozuntuları, xüsusilə də yuxusuzluq diqqət, qərarvermə və emosiyaların tənzimlənməsinə cavabdeh olan beyin nahiyələrində nəzərəçarpan struktur dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "The Independent" nəşri yeni elmi araşdırmaya istinadən məlumat yayıb.

Bildirilir ki, əvvəlki tədqiqatlar da keyfiyyətsiz gecə yuxusunun yalnız növbəti günün əhval-ruhiyyəsinə deyil, həm də idrak funksiyalarına və emosiyaların idarə olunmasına mənfi təsir göstərdiyini ortaya qoymuşdu.

Hazırda alimlər yuxu pozuntularını əsasən iki qrupa ayırırlar. Birinci qrupa parasomniyalar – yuxu dövrlərinin normal gedişinin pozulduğu hallar, ikinci qrupa isə dissomniyalar – yuxuya getməkdə və ya yuxunu davam etdirməkdə çətinliklə xarakterizə olunan pozuntular daxildir.

Yeni araşdırmada müxtəlif yuxu pozuntularının beyində yaratdığı dəyişikliklərə dair indiyədək aparılmış ən geniş təhlillərdən biri həyata keçirilib.

"Scientific Reports" jurnalında dərc olunan nəticələrin gələcəkdə həkimlərə bu pozuntuları daha erkən aşkar etməyə və müalicəni hər bir yuxu pozuntusunun növünə uyğun fərdiləşdirməyə kömək edə biləcəyi bildirilir.

Beyində nə baş verir?

Alimlər beyin görüntüləmə üsullarından istifadə edilən 57 araşdırmanın nəticələrini ümumiləşdirərək dissomniya və parasomniyalar zamanı beyində baş verən dəyişiklikləri müqayisə ediblər.

Florida Beynəlxalq Universitetinin koqnitiv neyrobioloqu Metyu Sazerlend bildirib:

"Beyində dəqiq hansı proseslərin baş verdiyini anlamaq getdikcə daha vacib olur. Çoxsaylı tədqiqatların nəticələrini bir araya gətirərək yuxu pozuntularının beynin quruluşuna və funksiyasına necə təsir etdiyini daha aydın gördük və gələcək araşdırmalar üçün əsas istiqamətləri müəyyənləşdirdik".

Onun sözlərinə görə, yuxu problemləri geniş yayıldığından, beyində baş verən dəyişikliklərin öyrənilməsi daha effektiv diaqnostika, müalicə və fərdiləşdirilmiş terapiya üsullarının hazırlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Araşdırma göstərib ki, lunatizm, kabuslarla müşayiət olunan pozuntular və gecə qorxuları kimi parasomniyalar beynin arxa singulyar qabığında baş verən dəyişikliklərlə əlaqəlidir. Bu nahiyə motivasiya, qərarvermə və emosiyaların tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.

Alimlərin fikrincə, məhz bu dəyişikliklər belə pozuntulardan əziyyət çəkən insanlarda müşahidə olunan əhval-ruhiyyə dəyişikliklərini, davranış xüsusiyyətlərini və emosiyaların idarə olunmasındakı çətinlikləri izah edə bilər.

Əldə olunan nəticələr yuxusuzluqdan əziyyət çəkən insanların müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirərkən daha aşağı nəticələr göstərdiyini ortaya qoyan əvvəlki müşahidələri də təsdiqləyir.

Bundan əlavə, həm parasomniyalar, həm də dissomniyalar talamusun fəaliyyətinin azalması ilə əlaqələndirilib. Talamus daxil olan məlumatları süzgəcdən keçirən, diqqətin qorunmasına və mürəkkəb zehni proseslərin idarə olunmasına kömək edən əsas beyin strukturlarından biridir.

Tədqiqatçıların fikrincə, bu dəyişikliklər diqqətin cəmlənməsində yaranan problemləri və xüsusilə yaşlı insanlarda yuxu pozuntuları fonunda travma riskinin artmasını izah edə bilər.

Gələcəkdə alimlər lunatizm və yuxularla əlaqəli digər pozuntular da daxil olmaqla, ayrı-ayrı parasomniya növlərini daha ətraflı araşdırmağı planlaşdırırlar.

Araşdırma müəllifləri belə nəticəyə gəliblər ki, yuxu pozuntuları ilə əlaqəli struktur dəyişiklikləri beynin qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərən şəbəkələrinin işini poza bilər. Bu isə idrak funksiyalarına, emosional vəziyyətə və motivasiyaya mənfi təsir göstərir.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, əldə olunan nəticələr gələcəkdə yuxu pozuntularının daha effektiv müalicə üsullarının hazırlanmasına, həmçinin diqqət, qərarvermə və emosiyaların tənzimlənməsinə cavabdeh olan beyin nahiyələrinin qorunmasına töhfə verə bilər.

Aydın