Məktəb cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran əsas yerlərdən biridir. Uşaqlar burada təkcə dərs oxumur, həm də kollektivdə davranmağı, qaydalara əməl etməyi, məsuliyyət daşımağı və insanlarla ünsiyyət qurmağı öyrənirlər. Buna görə məktəbdə nizam-intizamın, aydın qaydaların və sağlam mühitin olması təhsil prosesinin vacib hissəsi sayılır.

Son dövrlər "Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa təklif edilən dəyişikliklər də bu məqsədə xidmət edir. Qaynarinfo-nun verdiyi xəbərə görə, dəyişikliklər dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid yanaşmanın gücləndirilməsini, məktəbdaxili qaydaların daha aydın hüquqi əsaslarla tənzimlənməsini və təhsil prosesinin daha səmərəli təşkilini nəzərdə tutur.

Məktəbdə vahid yanaşma niyə vacibdir?

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, məktəbdə vahid yanaşma diqqətin əsas məqsədə — tədrisə yönəlməsinə kömək edir. Məktəb təhsil və inkişaf məkanıdır. Ona görə də burada uşaqların diqqətini dərsdən yayındıra bilən amillərin mümkün qədər azaldılması vacibdir.

Bu məsələ yalnız geyimlə bağlı deyil. Söhbət məktəbin ümumi qaydalarından, idarəetmə mədəniyyətindən və davranış normalarından gedir. Məktəbdə hamı üçün aydın qaydaların olması şagirdlərdə məsuliyyət hissini gücləndirir, kollektiv davranış vərdişlərini inkişaf etdirir və qaydalara hörmət mədəniyyəti yaradır.

Ekspertlərin fikrincə, vahid yanaşma məktəbdə daha bərabər mühitin formalaşmasına da kömək edir. Belə olduqda diqqət zahiri fərqlərə deyil, daha çox təhsilə, bacarıqlara və şəxsi inkişafa yönəlir.

Məktəbli forması yeni deyil

Qanunvericiliyə təklif edilən dəyişikliklərlə bağlı ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri məktəbli formasıdır. Lakin bu dəyişikliklər yeni formanın tətbiqi və ya mövcud formanın dəyişdirilməsi demək deyil.

Məqsəd artıq qüvvədə olan qaydaların hüquqi əsaslarını daha dəqiq göstərmək və onların dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid şəkildə tətbiqinə nail olmaqdır.

Məktəbli forması bir çox ölkədə təhsil mühitinin adi elementi kimi qəbul edilir. Ekspertlər bildirirlər ki, forma şagirdlərdə məktəbə aidlik hissini artırır, kollektiv ruhu gücləndirir və sosial-iqtisadi fərqlərin zahiri görünüş üzərindən qabardılmasının qismən qarşısını alır.

Bundan başqa, məktəbli forması uşaqlarda məsuliyyət hissinin yaranmasına və təhsil mühitinə uyğun davranış vərdişlərinin formalaşmasına da təsir göstərir.

Avropa ölkələrində vəziyyət necədir?

Vahid geyim və ya geyim standartları yalnız Azərbaycana xas yanaşma deyil. Avropanın bir sıra ölkələrində də məktəblərdə müəyyən geyim qaydaları var.

Böyük Britaniyada məktəbli forması uzun illərdir təhsil sisteminin bir hissəsidir. Dövlət və özəl məktəblərin böyük əksəriyyətində şagirdlərdən vahid forma geyinmək tələb olunur. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu, məktəb kimliyinin formalaşmasına və nizam-intizamın qorunmasına kömək edir.

Fransada məktəbli forması bütün məktəblər üçün məcburi deyil. Bununla belə, son illərdə bəzi bölgələrdə vahid forma ilə bağlı layihələr yenidən müzakirə olunur. Bu müzakirələr əsasən məktəblərdə bərabərliyin gücləndirilməsi və sosial fərqlərin görünən təsirlərinin azaldılması ilə bağlıdır.

Almaniyada ümummilli məktəbli forması sistemi yoxdur. Ancaq bəzi məktəblər öz daxili qaydaları çərçivəsində geyim standartları müəyyən edir. Burada əsas məqsəd məktəb mühitinə uyğun davranış və görünüş normalarını qorumaqdır.

İtaliya, İspaniya və Polşanın əksər məktəblərində də geyim qaydaları tətbiq olunur. Fərqli ölkələr müxtəlif modellər seçsələr də, əsas məqsəd oxşardır: dərs prosesinə yönəlmiş, təhlükəsiz və nizamlı məktəb mühiti yaratmaq.

Müəllimlərin görünüşü də vacibdir

Qanuna təklif edilən dəyişikliklərdə müəllimlərlə bağlı məqam da var. Dəyişiklik müəllimlər üçün konkret forma müəyyən etmir. Söhbət müəllimlərin geyimi ilə bağlı tələblərin müəyyən olunması üçün hüquqi əsasın yaradılmasından gedir.

Təhsil mütəxəssisləri bildirirlər ki, müəllim yalnız bilik verən şəxs deyil. O, həm də məktəbi təmsil edir. Müəllimin davranışı, danışıq tərzi və görünüşü şagirdlər üçün nümunədir.

Sadə, səliqəli və işgüzar geyim müəllimin peşəkar görünüşünü tamamlayır, dərs prosesinin daha rahat aparılmasına kömək edir. Belə yanaşma şagirdlərin diqqətinin yayınmamasına və sinifdə daha rahat ünsiyyət mühitinin yaranmasına şərait yaradır.

Müəllimlərin işgüzar üsluba uyğun görünməsi məktəbdə ümumi mədəniyyətin güclənməsinə, kollektiv həmrəyliyin artmasına və təhsil müəssisəsinin ictimai nüfuzunun möhkəmlənməsinə də təsir edə bilər.

Məktəb və ailə birlikdə hərəkət etməlidir

Təhsil sahəsində aparılan dəyişikliklərin nəticə verməsi yalnız məktəbdən asılı deyil. Bu prosesdə valideynlərin də rolu böyükdür.

Ekspertlər hesab edirlər ki, uşaqlarda qaydalara hörmət, məsuliyyət hissi və davranış mədəniyyəti ilk növbədə ailədə formalaşır. Məktəbdə tətbiq olunan qaydaların ailə tərəfindən dəstəklənməsi uşaqların məktəb mühitinə daha rahat uyğunlaşmasına kömək edir.

Valideynlə məktəb arasında qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlıq təlim-tərbiyə prosesinin keyfiyyətini artırır. Bu əməkdaşlıq uşaqların daha sağlam, təhlükəsiz və inkişafyönümlü mühitdə böyüməsi üçün vacibdir.

Əsas məqsəd keyfiyyətli təhsil mühitidir

Müzakirə olunan dəyişikliklərə bütövlükdə baxdıqda görünür ki, məsələ yalnız geyimlə bağlı deyil. Əsas hədəf dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid idarəetmə yanaşmasını gücləndirmək, məktəbdaxili nizam-intizamı möhkəmləndirmək, təşkilati mədəniyyəti inkişaf etdirmək və peşəkar iş mühiti yaratmaqdır.

Məktəb ilk növbədə təhsil və inkişaf məkanıdır. Bu baxımdan atılan addımların əsas məqsədi uşaqlar üçün daha təhlükəsiz, daha nizamlı və daha keyfiyyətli təhsil mühiti yaratmaqdır.

Günay