Müasir dövrdə insanlar əvvəllər yadda saxladıqları məlumatların böyük hissəsini smartfonlara həvalə edirlər. Görüləcək işlər siyahısı, telefon nömrələri, vacib tarixlər, qeydlər və fotolar artıq əsasən rəqəmsal cihazlarda saxlanılır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu rahatlıq uzunmüddətli perspektivdə yaddaşın və düşünmə prosesinin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Popular Science" portalında dərc olunan məqaləyə görə, psixoloqlar bu hadisəni "kognitiv yüklənmənin azaldılması" adlandırırlar. Bu zaman insan düşünmə və yadda saxlama prosesinin bir hissəsini telefon, kompüter, təqvim və ya qeyd dəftəri kimi xarici vasitələrə ötürür.

Nəticədə beyin məlumatın təhlükəsiz şəkildə saxlanıldığını qəbul edir və onu yadda saxlamaq üçün əvvəlki qədər səy göstərmir.

Bu prosesə yalnız qeydlərin aparılması deyil, həm də xatırlatmalar, səsli qeydlər, fotoşəkillər və "sonra baxaram" düşüncəsi ilə müxtəlif məlumatların cihazda saxlanılması daxildir.

"Google effekti” nədir?

Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu yanaşmanın müəyyən üstünlükləri də var. O, beynin yükünü azaldır və insanın diqqətini digər işlərə yönəltməsini asanlaşdırır.

Lakin araşdırmalar göstərir ki, texnologiyalardan həddindən artıq asılılıq mənfi nəticələr də doğura bilər.

"Science" jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələrinə görə, məlumatları xarici daşıyıcılarda saxlamaq təkcə həmin məlumatların deyil, ümumilikdə yadda saxlama qabiliyyətinin də zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Psixologiyada bu hal "rəqəmsal amneziya" və ya "Google effekti" kimi tanınır. Beyin lazım olan məlumatın istənilən vaxt internetdə və ya telefonda tapılacağını bildiyi üçün onu yadda saxlamaq üçün daha az səy göstərir. Bu isə zaman keçdikcə qısamüddətli yaddaşın səmərəliliyini azalda bilər.

Digər mümkün təsirlər

"PubMed" platformasında dərc olunmuş başqa bir araşdırmaya əsasən, insanlar cavabları getdikcə daha çox elektron cihazlarda axtardıqca, onların müstəqil qərar qəbul etmək və lazım olan məlumatı tez xatırlamaq bacarığı da zəifləyə bilər.

Bu dəyişiklik gündəlik həyatda nəzərə çarpmaya bilər. Lakin texnologiyaların əlçatan olmadığı və ya yanlış məlumat verdiyi hallarda həmin bacarıqlar mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Alimlər qeyd edirlər ki, smartfonlardan həddindən artıq istifadə insanların demək olar ki, hər şeyi yaddaşdan kənarda saxlamağa üstünlük verməsinə səbəb olur. Nəticədə həqiqətən vacib xatirələr və biliklər yaddaşda daha zəif möhkəmlənir, əvəzində ikinci dərəcəli məlumatlar daha yaxşı xatırlana bilər.

Bu proses zamanla insanların minlərlə fotoşəkil, qeyd və fayl toplamasına gətirib çıxarır. Lakin onların əksəriyyətinə sonradan demək olar ki, heç vaxt qayıdılmır.

Mütəxəssislər balanslı yanaşma tövsiyə edirlər. Onların fikrincə, yalnız həqiqətən vacib məlumatları qeyd etmək, bütün həyat anlarını rəqəmsal formada saxlamağa çalışmamaq daha məqsədəuyğundur. Bəzən hadisələri beynin özünün yadda saxlamasına imkan vermək yaddaşın məşq olunmasına və texnologiyadan asılılığın azalmasına kömək edir.

Aydın